Padaczka
Padaczka inaczej epilepsja wywodzi się z greckiego "epilambanein", czyli "schwycić, zaatakować. "Epilepsja" oznacza więc "napad". Jest ona najczęstszą chorobą układu nerwowego u dzieci i jedną z najczęstszych u dorosłych. Ocenia się, że na padaczkę choruje do 1 % ludzi. W Polsce cierpi na nią około 400 tyś. osób.
Napad padaczkowy jest wyrazem przejściowych zaburzeń czynności mózgu wskutek nadmiernych i gwałtownych wyładowań elektrycznych w komórkach nerwowych w mózgu. Niektórym napadom towarzyszą drgawki mięśni kończyn lub twarzy, inne mają charakter bezdrgawkowy. Większość, choć nie wszystkie, przebiegają z zaburzeniami świadomości. U niektórych chorych napady padaczkowe polegają na występowaniu różnorodnych objawów czuciowych. Niekiedy jedynym objawem napadu są krótkotrwałe zaburzenia świadomości, w czasie których na kilka sekund pacjent przerywa wykonywaną czynność, by do niej powrócić bezpośrednio po napadzie.
Każdy z nas w pewnej sytuacji może mieć napad padaczkowy, na przykład spowodowany porażeniem prądem, niedotlenieniem, lub poważnym urazem głowy. Jednakże o epilepsji mówimy tylko wtedy, kiedy napad padaczkowy występuje bez wyraźnej przyczyny, czyli u osoby, która wydaje się być zupełnie zdrowa, oraz jeśli napady takie mają tendencję do nawrotów. Epilepsja jest bowiem chorobą chroniczną, czyli długotrwałą (chociaż w żadnym razie nie musi trwać całe życie).
Padaczka nie ma nic wspólnego z zaburzeniami umysłowymi i tylko w wyjątkowych wypadkach prowadzi do obniżenia sprawności intelektualnej
Niektórzy ludzie obawiają się stosowania słowa "epilepsja" dla określenia tej choroby, jako że termin ten budzi nieprzyjemne skojarzenia.
W dawnych czasach wierzono, iż za chorobę tę odpowiedzialne są demony, na co dowodem miały być przerażające napady silnych drgawek towarzyszące chorobie. Tego typu myślenie należy już do przeszłości, a mino to epilepsja jest niejednokrotnie postrzegana jako choroba umysłowa lub choroba, która prowadzi do utraty władz umysłowych. Bywa też uważana za nieuleczalną chorobę dziedziczną. Wszystkie te uprzedzenia, które wprawdzie zostały już dawno obalone przez współczesną medycynę, niezmiernie utrudniają życie dziecku choremu na padaczkę oraz jego rodzicom.
W Europie, której populacja wynosi około 400 milionów ludzi, ok. 2 mln. dzieci cierpi na padaczkę. Dokładne dane dotyczące częstości występowania padaczki nie istnieją. Nie jest to choroba, o której lekarze mają obowiązek powiadamiania organów administracji epidemiologicznej, a także wpływ na tę sytuację ma fakt, że niektórzy rodzice w obawie przed negatywną reakcją uciekają się do alternatywnych (niesprawdzonych) metod leczenia, zamiast udać się do lekarza.
Pojedynczy napad drgawek
Wystąpienie pojedynczego napadu padaczkowego nie musi oznaczać początku padaczki. Napady mogą pojawić się w każdym momencie życia, czasem nawet zaraz po urodzeniu. U ok. 80% chorych pierwszy napad występuje przed ukończeniem przez nich 20 roku życia. Drgawki mogą pojawiać się w związku z różnymi schorzeniami oraz zaburzeniami metabolicznymi (np. w związku z hipoglikemią, tężyczką itp.).
U dzieci natomiast (częściej u chłopców do 5. roku życia) mogą występować tzw. drgawki gorączkowe, które najczęściej ustępują samoistnie (w ok. 3% przypadków przechodzą w napady typu padaczkowego).
Nie należy również traktować jako napadów padaczkowych drgawek występujących u noworodków. Przyczyną drgawek w tym wieku jest zmęczenie okołoporodowe, przemijające zaburzenia metaboliczne. Jeżeli jednak napady drgawek wykraczają poza okres noworodkowy i wczesnoniemowlęcy - wówczas należy brać pod uwagę możliwość zakwalifikowania tych napadów jako padaczkowe.
Przyczyny choroby.
Padaczkę objawową mogą wywołać:
a) uszkodzenia mózgu w okresie życia płodowego powstałe w wyniku infekcji wewnątrzłonowych matki, wad układu nerwowego, przewlekłych chorób matki w okresie ciąży, a także przyjmowania szkodliwych substancji o typie narkotyków, palenia papierosów, również w związku z przewlekłym alkoholizmem, naświetlaniami promieniami rentgenowskimi uszkodzenia mózgu w czasie nieprawidłowo przebiegającego porodu oraz występujące już po urodzeniu się dziecka, a także u osób dorosłych, np. w wyniku zapalenia mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, urazów czaszki, krwiaka lub guza mózgu itp.;
b) choroby uwarunkowane genetycznie, np. fakomatozy, genetycznie uwarunkowane zaburzenia metaboliczne, a także formy padaczki uwarunkowanej genetycznie, np. młodzieńcza padaczka miokloniczna, łagodna padaczka rolandyczna,
Natomiast w przypadku tzw. padaczki skrytopochodnej (tzw. samoistnej) przy obecnym stanie wiedzy i diagnostyce nie można ustalić przyczyn choroby.
Odmiany napadów padaczkowych.
Do niedawna napady padaczkowe dzielono na "małe" i "duże". W żargonie medycznym słowa te są nadal używane, zwłaszcza w rozmowach lekarza z pacjentem. Ważne jest jednak, aby pamiętać, że termin "duży" napad może być używany w odniesieniu do epilepsji o generalnie łagodnym przebiegu oraz, że poważne postacie epilepsji mogą czasami objawiać się "małymi" napadami.
"Napady duże
" Jest to szczególny rodzaj napadu padaczkowego tzw. "grand mal". Podczas napadów tego rodzaju dziecko traci przytomność i pada na ziemię, niekiedy wydając z siebie krzyk lub jęk. W większości przypadków napad taki rozpoczyna się nagle; dziecko zwraca gałki oczne ku górze, całe ciało obejmuje silny skurcz mięśni (tzw. faza toniczna). Kulminacją napadu są drgawki rąk, nóg i twarzy (tzw. faza kloniczna). W terminologii lekarskiej napad taki nazywany jest "toniczno-klonicznym napadem grand mal". W kulminacyjnym momencie takiego napadu dziecko mocno się ślini (na jego ustach może nawet pojawić się piana), oddech ulega zatrzymaniu, sinieją mu usta oraz dłonie. Najpoważniejsze objawy ustępują po 1 do 3 minutach. Dziecko jest po takim napadzie wyczerpane i przez dłuższy czas trudno je ocucić (występuje śpiączka). Często w trakcie napadu dziecko oddaje bezwiednie mocz lub stolec. Z powodu skurczu mięśni szczęki może dojść do przygryzienia języka i policzków.
Jeśli tego rodzaju napady mają miejsce w trakcie snu, uwagę rodziców może zwrócić fakt, że łóżko, na którym śpi dziecko, całe się trzęsie lub to, że z sypialni dziecka dochodzą dziwne "charczące dźwięki". Innym objawem może być to, że dziecko budzi się rano wyczerpane lub z bólem głowy, na poduszkach występują duże plamy śliny lub wystąpiło niespodziewane moczenie nocne.
Napady "grand mal" trwają czasami krócej niż minutę. Mogą również obejmować tylko połowę ciała (napady jednostronne). Nie musi towarzyszyć im utrata przytomności. Pomimo łagodniejszego przebiegu, napady takie są również zaliczane do grupy "napadów dużych".
Niektóre dzieci są marudne lub mają zły nastrój na kilka godzin lub nawet dni przed napadem dużym. Na podstawie tych symptomów doświadczeni rodzice potrafią bardzo dokładnie przewidzieć, kiedy ich dziecko będzie miało atak. U innych dzieci na kilka sekund przed napadem mogą wystąpić : ból brzucha, uczucie nudności, zawroty głowy, nerwowość, trudne do określenia doznania wzrokowe i słuchowe. Starsze dzieci potrafią bardzo trafnie opisać te objawy zapowiadające nadchodzący napad, jest to tzw. "aura".
"Napady małe"
Przebieg tzw. napadów małych jest o wiele łagodniejszy w porównaniu z napadami "grand mal". W swej najłagodniejszej postaci przybierają formę krótkotrwałych zaburzeń świadomości (tzw. "nieobecność"). Dziecko przez kilka sekund jest jakby "nieobecne", zazwyczaj przerywa lub spowalnia wykonywaną w danym momencie czynność, wpatrując się nieruchomo w jeden punkt. Szczególnie w początkowym stadium rozwoju choroby napady takie umykają uwadze rodziców, którzy często uważają je za przejaw rozkojarzenia uwagi. U niemowląt napady małe przeważnie przybierają formę nagłego skurczu (drgawki miokloniczne), który może się kilkakrotnie powtarzać. Czasami niemowlęta zginają się w pół na 1-3 sekund, co wyglądem przypomina skłon (tzw. napady Salaam). Rodzice często biorą tego typu napady za objaw nerwowości lub bólu brzucha spowodowanego kolką .
U małych dzieci napady małe mogą przejawiać się przypominającym tik nerwowy skurczem powiek lub opadaniem głowy (ruchy potakiwania). Takim napadom towarzyszy niekiedy chwilowe zwiotczenie mięśni i dziecko nagle upada (napad atoniczny), co często kończy się urazem.
Termin "napad mały" jest również używany w odniesieniu do napadów drgawek, sztywnienia, zaburzeń czuciowych - mrowienia, dzwonienia w uszach, drętwienia kończyn. W tego typu napadach nie dochodzi u dziecka do zaburzeń świadomości.
Kolejny rodzaj napadów małych podobny jest w przebiegu do zaburzeń zachowania. W czasie takiego napadu dzieci mimowolnie wykonują ruchy, jak przy oblizywaniu się lub połykaniu czegoś, bawią się bezwiednie rękami, wypowiadają niezrozumiałe słowa lub biegają w kółko bez celu. Takie ataki psychomotoryczne mogą trwać od 30sek-2 min.
Napady małe często występują tylko w określonym momencie życia - dlatego też nazywa się je napadami zależnymi od wieku. Drgawki miokloniczne i napady skłonów występują prawie wyłącznie u niemowląt, napady z mruganiem i napady atoniczne (z upadkiem) u małych dzieci, a napady z przejściowym wyłączeniem świadomości u dzieci w wieku szkolnym. Pozostałe napady małe oraz zdecydowana większość napadów dużych występują bez względu na wiek pacjenta. Z tego też powodu często nazywamy je atakami niezależnymi od wieku.
"Napady uogólnione i częściowe"
We współczesnej terminologii medycznej określenia napad "duży" i napad "mały" zostały zastąpione terminami napad "uogólniony" oraz napad "częściowy".
Napad uogólniony to taki, który od samego początku w jednakowym stopniu dotyczy obydwu stron ciała, czyli - z punktu widzenia przyczyny powstawania napadów - taki napad, w którym obydwie półkule mózgu są jednocześnie źródłem wyładowań padaczkowych. Napad taki od samego początku dotyka obydwu stron ciała. Spośród wymienionych wcześniej różnych przykładów napadów padaczkowych należą tu: napady "grand mal", napady "nieobecność", drgawki miokloniczne i napady skłonów.
Z napadami częściowymi mamy do czynienia, gdy na początku ataku tylko jedna strona ciała lub tylko część jednej strony ciała jest dotknięta napadem.
Do napadów częściowych zaliczamy: napady jednostronne, napady "grand mal" poprzedzone aurą, drgawki, drętwienia, zaburzenia zmysłowe dotyczące jednej strony ciała.
"Stan padaczkowy"
Wszystkie rodzaje napadów padaczki mogą się powtarzać w pewnych odstępach czasu (w przeciągu kilku minut lub godzin). W przypadku, gdy pacjent odzyskuje przytomność pomiędzy poszczególnymi atakami mówimy o serii napadów. Natomiast jeśli pojedynczy napad trwa ponad 15 minut lub jeśli pacjent nie odzyskuje przytomności pomiędzy poszczególnymi napadami, mamy do czynienia z tak zwanym stanem padaczkowym. W przypadku napadów "grand mal", taki stan zawsze niesie ze sobą zagrożenie dla życia pacjenta i dlatego stanowi bezwzględne wskazanie do umieszczenia chorego w szpitalu.
Napady częściowe są mniej niebezpieczne (bywają one często niezauważone przez rodziców).
Najczęściej występująca u dzieci postać padaczki częściowej nazywana jest padaczką Rolanda. Występuje ona pomiędzy 3 a 12 rokiem życia, a charakterystyczne są dla niej napady, które przeważnie mają miejsce w czasie snu. Dzieci budzą się z powodu nietypowych wrażeń odczuwanych po jednej stronie twarzy, mogą odczuwać też skurcze, drgawki kącika ust lub skurcze jednego z policzków, którym zazwyczaj towarzyszy znaczne ślinienie się. Podczas takiego napadu dzieci nie są w stanie mówić, dlatego często starają się przyciągnąć uwagę rodziców wykonując gwałtowne ruchy lub wydając niezrozumiałe dźwięki. Z reguły napadom tym nie towarzyszy utrata przytomności.
Padaczka nie jest chorobą dziedziczną. Oznacza to, że nie jest ona przekazywana dzieciom przez ich rodziców. Jednak skłonność do padaczki może być różna w różnych rodzinach
Dlatego też kilku członków jednej rodziny może mieć napady padaczki lub zachorować na padaczkę chroniczną, chociaż samej skłonności musi zawsze towarzyszyć jakiś dodatkowy czynnik, sprzyjający rozwojowi choroby.
Rodzaje padaczek, w których rozwoju zasadniczą rolę odgrywa genetyczna predyspozycja nazywa się w terminologii medycznej padaczkami samoistnymi. Do tego rodzaju należą padaczka z częstymi napadami nieświadomości (pyknolepsja) oraz padaczka Rolanda.
W rozwoju większości padaczek zdecydowanie większą rolę jednak odgrywają czynniki zewnętrzne. Takie padaczki nazywamy "padaczkami objawowymi".
Diagnoza
Bez względu na rodzaj padaczki zawsze najważniejszym i najbardziej charakterystycznym jej objawem jest towarzyszący jej napad. Tylko dokładny opis napadów umożliwia lekarzowi postawienie trafnej diagnozy, a co za tym idzie rozpoczęcie leczenia. Dlatego też tak istotne jest uważne obserwowanie napadów padaczkowych. W wywiadzie lekarz powinien uzyskać informacje o przebiegu ciąży i porodu, rozwoju psychoruchowym, przebytych chorobach,
informacje dotyczące napadów - pora, czas trwania, objawy, okoliczności, zakres i lokalizacja drgawek, objawy ponapadowe
Do najczęstszych wykonywanych badań należą : badanie neurologiczne, badania laboratoryjne krwi, badanie EEG, badania neuroradiologiczne np. tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny, arteriografia oraz badanie płynu mózgowo-rdzeniowego.
Leczenie
Leczenie ma głównie na celu zahamowanie występowania napadów padaczkowych. Powtarzające się napady mogą stanowić przyczynę dalszego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego i doprowadzić do urazów czaszki, zespołu niedotlenienia i innych zaburzeń metabolicznych w czasie trwania napadu. Zapobieganie występowaniu napadów padaczkowych można osiągnąć przy zastosowaniu jednego lub kilku leków. Obecnie istnieje duża liczba różnych leków stosowanych u pacjentów z padaczką. Możliwości lecznicze w tej dziedzinie w ostatnich latach znacznie zwiększyły się poprzez wprowadzenie wielu nowych preparatów.
Około 80% pacjentów z padaczką można skutecznie leczyć.
Pacjent z padaczką powinien ściśle wypełniać wskazówki lekarza, zwłaszcza w odniesieniu do decyzji zaprzestania leczenia. Ostrożną próbę powolnego odstawiania leków można starać się przeprowadzić po okresie 2-3 lat od ostatniego napadu.
Przy braku efektów w terapii farmakologicznej, a zwłaszcza przy stwierdzeniu zespołu uciskowego (guz, krwiak mózgu) istnieją wskazania do leczenia neurochirurgicznego.
Czy padaczka jest chorobą uleczalną?
Jest to najczęściej zadawane pytanie przez chorych i ich rodziny. Na tak postawione pytanie nie ma jednak jednoznacznej odpowiedzi. W zależności od takich danych, jak : wiek ujawnienia się padaczki, rodzaj napadów, charakter zmian w EEG wyróżnia się kilkadziesiąt zespołów padaczkowych. Poszczególne zespoły różnią się reaktywnością na leki i rokowaniem. Są wśród nich takie, jak np. zespół Lennoxa - Gastauta, w którym szanse na opanowanie napadów i możliwość późniejszego odstawienia leków są minimalne. W padaczce mioklonicznej młodzieńczej szanse na całkowite opanowanie napadów sięgają 90 %. Padaczka rolandyczna ustępuje na trwałe praktycznie u wszystkich przed ukończeniem 16 roku życia. W każdym więc przypadku próba odpowiedzi na pytanie, czy i jakie są szanse na uzyskanie całkowitego wyleczenia z padaczki musi opierać się na dokładnym jej rozpoznaniu.
Nawroty napadów zdarzają się u około 25 - 30 % dzieci ( u dorosłych są częstsze ). Większość z nich ma miejsce w ciągu pierwszego roku po odstawieniu leków.
Po pięciu latach od odstawienia, nawroty praktycznie już nie występują.
Co sprzyja napadom ?
- nieregularny tryb życia, w szczególności niedobór snu
- spożywanie alkoholu
- u niektórych chorych liczba napadów zwiększa się podczas chorób infekcyjnych
- u części kobiet napady występują w okresie okołomiesiączkowym
- aktywność umysłowa i fizyczna zmniejsza ryzyko wystąpienia napadów.
Ok. 7 % padaczek stanowią padaczki odruchowe, najczęstszą z nich jest tzw. padaczka fotogenna, w której czynnikiem wywołującym napady jest przerywany bodziec świetlny (telewizor, dyskoteka ).
Zasady postępowania dla chorych z padaczką fotogenną.
- nie należy oglądać telewizji w ciemnym pokoju i z odległości najmniejszej niż 2 m.
- unikać dyskotek, pracy przy komputerze
- wrażliwość na przerywany bodziec świetlny maleje z wiekiem, znacznie zmniejszając się około 30 roku życia.
Jak pomóc choremu podczas napadu?
- Należy zabezpieczyć go przed upadkiem, skaleczeniem, potłuczeniem głowy i tułowia
- Nie trzeba krępować ruchów chorego ani na siłę otwierać zaciśniętych szczęk. Podczas trwania napadu należy pozostawić chorego w spokoju i w żadnym przypadku nie podawać mu płynów ani leków doustnych.
- Po napadzie w zasadzie nie podaje się dodatkowych leków przeciwpadaczkowych czy uspokajających. Jeżeli jednak wystąpi tzw. stan padaczkowy chorego należy natychmiast odwieźć do szpitala.
Nie jest prawdą, że ...
- padaczka jest chorobą psychiczną
- leczenie padaczki jest mało skuteczne
- padaczka u wszystkich chorych jest chorobą całego życia
- napady padaczkowe zawsze mają charakter drgawkowy i zawsze przebiegają z utratą przytomności
- chorzy na padaczkę nie osiągają znaczących sukcesów zawodowych do góry
Jest prawdą, że ...
- na padaczkę choruje około 1 % osób
- osoby chore na padaczkę mogą prowadzić normalny tryb życia i brać aktywny udział w życiu społecznym i zawodowym
- na padaczkę chorowało szereg znanych ludzi np. Byron, Dostojewski, Aleksander Mecedoński, Beethoven
- u ponad 70 % chorych pod wpływem leczenia napady ustępują
- aktywność psychoruchowa przeciwdziała występowaniu napadów
- większość (ponad 90 %) kobiet chorych na padaczkę rodzi zdrowe dzieci
- napady mogą występować z różną częstotliwością - kilka i więcej w ciągu dnia lub kilka podczas całego życia.
- małe napady są zazwyczaj częstsze niż duże.
Napad padaczkowy jest wyrazem przejściowych zaburzeń czynności mózgu wskutek nadmiernych i gwałtownych wyładowań elektrycznych w komórkach nerwowych w mózgu. Niektórym napadom towarzyszą drgawki mięśni kończyn lub twarzy, inne mają charakter bezdrgawkowy. Większość, choć nie wszystkie, przebiegają z zaburzeniami świadomości. U niektórych chorych napady padaczkowe polegają na występowaniu różnorodnych objawów czuciowych. Niekiedy jedynym objawem napadu są krótkotrwałe zaburzenia świadomości, w czasie których na kilka sekund pacjent przerywa wykonywaną czynność, by do niej powrócić bezpośrednio po napadzie.
Każdy z nas w pewnej sytuacji może mieć napad padaczkowy, na przykład spowodowany porażeniem prądem, niedotlenieniem, lub poważnym urazem głowy. Jednakże o epilepsji mówimy tylko wtedy, kiedy napad padaczkowy występuje bez wyraźnej przyczyny, czyli u osoby, która wydaje się być zupełnie zdrowa, oraz jeśli napady takie mają tendencję do nawrotów. Epilepsja jest bowiem chorobą chroniczną, czyli długotrwałą (chociaż w żadnym razie nie musi trwać całe życie).
Padaczka nie ma nic wspólnego z zaburzeniami umysłowymi i tylko w wyjątkowych wypadkach prowadzi do obniżenia sprawności intelektualnej
Niektórzy ludzie obawiają się stosowania słowa "epilepsja" dla określenia tej choroby, jako że termin ten budzi nieprzyjemne skojarzenia.
W dawnych czasach wierzono, iż za chorobę tę odpowiedzialne są demony, na co dowodem miały być przerażające napady silnych drgawek towarzyszące chorobie. Tego typu myślenie należy już do przeszłości, a mino to epilepsja jest niejednokrotnie postrzegana jako choroba umysłowa lub choroba, która prowadzi do utraty władz umysłowych. Bywa też uważana za nieuleczalną chorobę dziedziczną. Wszystkie te uprzedzenia, które wprawdzie zostały już dawno obalone przez współczesną medycynę, niezmiernie utrudniają życie dziecku choremu na padaczkę oraz jego rodzicom.
W Europie, której populacja wynosi około 400 milionów ludzi, ok. 2 mln. dzieci cierpi na padaczkę. Dokładne dane dotyczące częstości występowania padaczki nie istnieją. Nie jest to choroba, o której lekarze mają obowiązek powiadamiania organów administracji epidemiologicznej, a także wpływ na tę sytuację ma fakt, że niektórzy rodzice w obawie przed negatywną reakcją uciekają się do alternatywnych (niesprawdzonych) metod leczenia, zamiast udać się do lekarza.
Pojedynczy napad drgawek
Wystąpienie pojedynczego napadu padaczkowego nie musi oznaczać początku padaczki. Napady mogą pojawić się w każdym momencie życia, czasem nawet zaraz po urodzeniu. U ok. 80% chorych pierwszy napad występuje przed ukończeniem przez nich 20 roku życia. Drgawki mogą pojawiać się w związku z różnymi schorzeniami oraz zaburzeniami metabolicznymi (np. w związku z hipoglikemią, tężyczką itp.).
U dzieci natomiast (częściej u chłopców do 5. roku życia) mogą występować tzw. drgawki gorączkowe, które najczęściej ustępują samoistnie (w ok. 3% przypadków przechodzą w napady typu padaczkowego).
Nie należy również traktować jako napadów padaczkowych drgawek występujących u noworodków. Przyczyną drgawek w tym wieku jest zmęczenie okołoporodowe, przemijające zaburzenia metaboliczne. Jeżeli jednak napady drgawek wykraczają poza okres noworodkowy i wczesnoniemowlęcy - wówczas należy brać pod uwagę możliwość zakwalifikowania tych napadów jako padaczkowe.
Przyczyny choroby.
Padaczkę objawową mogą wywołać:
a) uszkodzenia mózgu w okresie życia płodowego powstałe w wyniku infekcji wewnątrzłonowych matki, wad układu nerwowego, przewlekłych chorób matki w okresie ciąży, a także przyjmowania szkodliwych substancji o typie narkotyków, palenia papierosów, również w związku z przewlekłym alkoholizmem, naświetlaniami promieniami rentgenowskimi uszkodzenia mózgu w czasie nieprawidłowo przebiegającego porodu oraz występujące już po urodzeniu się dziecka, a także u osób dorosłych, np. w wyniku zapalenia mózgu i opon mózgowo-rdzeniowych, urazów czaszki, krwiaka lub guza mózgu itp.;
b) choroby uwarunkowane genetycznie, np. fakomatozy, genetycznie uwarunkowane zaburzenia metaboliczne, a także formy padaczki uwarunkowanej genetycznie, np. młodzieńcza padaczka miokloniczna, łagodna padaczka rolandyczna,
Natomiast w przypadku tzw. padaczki skrytopochodnej (tzw. samoistnej) przy obecnym stanie wiedzy i diagnostyce nie można ustalić przyczyn choroby.
Odmiany napadów padaczkowych.
Do niedawna napady padaczkowe dzielono na "małe" i "duże". W żargonie medycznym słowa te są nadal używane, zwłaszcza w rozmowach lekarza z pacjentem. Ważne jest jednak, aby pamiętać, że termin "duży" napad może być używany w odniesieniu do epilepsji o generalnie łagodnym przebiegu oraz, że poważne postacie epilepsji mogą czasami objawiać się "małymi" napadami.
"Napady duże
" Jest to szczególny rodzaj napadu padaczkowego tzw. "grand mal". Podczas napadów tego rodzaju dziecko traci przytomność i pada na ziemię, niekiedy wydając z siebie krzyk lub jęk. W większości przypadków napad taki rozpoczyna się nagle; dziecko zwraca gałki oczne ku górze, całe ciało obejmuje silny skurcz mięśni (tzw. faza toniczna). Kulminacją napadu są drgawki rąk, nóg i twarzy (tzw. faza kloniczna). W terminologii lekarskiej napad taki nazywany jest "toniczno-klonicznym napadem grand mal". W kulminacyjnym momencie takiego napadu dziecko mocno się ślini (na jego ustach może nawet pojawić się piana), oddech ulega zatrzymaniu, sinieją mu usta oraz dłonie. Najpoważniejsze objawy ustępują po 1 do 3 minutach. Dziecko jest po takim napadzie wyczerpane i przez dłuższy czas trudno je ocucić (występuje śpiączka). Często w trakcie napadu dziecko oddaje bezwiednie mocz lub stolec. Z powodu skurczu mięśni szczęki może dojść do przygryzienia języka i policzków.
Jeśli tego rodzaju napady mają miejsce w trakcie snu, uwagę rodziców może zwrócić fakt, że łóżko, na którym śpi dziecko, całe się trzęsie lub to, że z sypialni dziecka dochodzą dziwne "charczące dźwięki". Innym objawem może być to, że dziecko budzi się rano wyczerpane lub z bólem głowy, na poduszkach występują duże plamy śliny lub wystąpiło niespodziewane moczenie nocne.
Napady "grand mal" trwają czasami krócej niż minutę. Mogą również obejmować tylko połowę ciała (napady jednostronne). Nie musi towarzyszyć im utrata przytomności. Pomimo łagodniejszego przebiegu, napady takie są również zaliczane do grupy "napadów dużych".
Niektóre dzieci są marudne lub mają zły nastrój na kilka godzin lub nawet dni przed napadem dużym. Na podstawie tych symptomów doświadczeni rodzice potrafią bardzo dokładnie przewidzieć, kiedy ich dziecko będzie miało atak. U innych dzieci na kilka sekund przed napadem mogą wystąpić : ból brzucha, uczucie nudności, zawroty głowy, nerwowość, trudne do określenia doznania wzrokowe i słuchowe. Starsze dzieci potrafią bardzo trafnie opisać te objawy zapowiadające nadchodzący napad, jest to tzw. "aura".
"Napady małe"
Przebieg tzw. napadów małych jest o wiele łagodniejszy w porównaniu z napadami "grand mal". W swej najłagodniejszej postaci przybierają formę krótkotrwałych zaburzeń świadomości (tzw. "nieobecność"). Dziecko przez kilka sekund jest jakby "nieobecne", zazwyczaj przerywa lub spowalnia wykonywaną w danym momencie czynność, wpatrując się nieruchomo w jeden punkt. Szczególnie w początkowym stadium rozwoju choroby napady takie umykają uwadze rodziców, którzy często uważają je za przejaw rozkojarzenia uwagi. U niemowląt napady małe przeważnie przybierają formę nagłego skurczu (drgawki miokloniczne), który może się kilkakrotnie powtarzać. Czasami niemowlęta zginają się w pół na 1-3 sekund, co wyglądem przypomina skłon (tzw. napady Salaam). Rodzice często biorą tego typu napady za objaw nerwowości lub bólu brzucha spowodowanego kolką .
U małych dzieci napady małe mogą przejawiać się przypominającym tik nerwowy skurczem powiek lub opadaniem głowy (ruchy potakiwania). Takim napadom towarzyszy niekiedy chwilowe zwiotczenie mięśni i dziecko nagle upada (napad atoniczny), co często kończy się urazem.
Termin "napad mały" jest również używany w odniesieniu do napadów drgawek, sztywnienia, zaburzeń czuciowych - mrowienia, dzwonienia w uszach, drętwienia kończyn. W tego typu napadach nie dochodzi u dziecka do zaburzeń świadomości.
Kolejny rodzaj napadów małych podobny jest w przebiegu do zaburzeń zachowania. W czasie takiego napadu dzieci mimowolnie wykonują ruchy, jak przy oblizywaniu się lub połykaniu czegoś, bawią się bezwiednie rękami, wypowiadają niezrozumiałe słowa lub biegają w kółko bez celu. Takie ataki psychomotoryczne mogą trwać od 30sek-2 min.
Napady małe często występują tylko w określonym momencie życia - dlatego też nazywa się je napadami zależnymi od wieku. Drgawki miokloniczne i napady skłonów występują prawie wyłącznie u niemowląt, napady z mruganiem i napady atoniczne (z upadkiem) u małych dzieci, a napady z przejściowym wyłączeniem świadomości u dzieci w wieku szkolnym. Pozostałe napady małe oraz zdecydowana większość napadów dużych występują bez względu na wiek pacjenta. Z tego też powodu często nazywamy je atakami niezależnymi od wieku.
"Napady uogólnione i częściowe"
We współczesnej terminologii medycznej określenia napad "duży" i napad "mały" zostały zastąpione terminami napad "uogólniony" oraz napad "częściowy".
Napad uogólniony to taki, który od samego początku w jednakowym stopniu dotyczy obydwu stron ciała, czyli - z punktu widzenia przyczyny powstawania napadów - taki napad, w którym obydwie półkule mózgu są jednocześnie źródłem wyładowań padaczkowych. Napad taki od samego początku dotyka obydwu stron ciała. Spośród wymienionych wcześniej różnych przykładów napadów padaczkowych należą tu: napady "grand mal", napady "nieobecność", drgawki miokloniczne i napady skłonów.
Z napadami częściowymi mamy do czynienia, gdy na początku ataku tylko jedna strona ciała lub tylko część jednej strony ciała jest dotknięta napadem.
Do napadów częściowych zaliczamy: napady jednostronne, napady "grand mal" poprzedzone aurą, drgawki, drętwienia, zaburzenia zmysłowe dotyczące jednej strony ciała.
"Stan padaczkowy"
Wszystkie rodzaje napadów padaczki mogą się powtarzać w pewnych odstępach czasu (w przeciągu kilku minut lub godzin). W przypadku, gdy pacjent odzyskuje przytomność pomiędzy poszczególnymi atakami mówimy o serii napadów. Natomiast jeśli pojedynczy napad trwa ponad 15 minut lub jeśli pacjent nie odzyskuje przytomności pomiędzy poszczególnymi napadami, mamy do czynienia z tak zwanym stanem padaczkowym. W przypadku napadów "grand mal", taki stan zawsze niesie ze sobą zagrożenie dla życia pacjenta i dlatego stanowi bezwzględne wskazanie do umieszczenia chorego w szpitalu.
Napady częściowe są mniej niebezpieczne (bywają one często niezauważone przez rodziców).
Najczęściej występująca u dzieci postać padaczki częściowej nazywana jest padaczką Rolanda. Występuje ona pomiędzy 3 a 12 rokiem życia, a charakterystyczne są dla niej napady, które przeważnie mają miejsce w czasie snu. Dzieci budzą się z powodu nietypowych wrażeń odczuwanych po jednej stronie twarzy, mogą odczuwać też skurcze, drgawki kącika ust lub skurcze jednego z policzków, którym zazwyczaj towarzyszy znaczne ślinienie się. Podczas takiego napadu dzieci nie są w stanie mówić, dlatego często starają się przyciągnąć uwagę rodziców wykonując gwałtowne ruchy lub wydając niezrozumiałe dźwięki. Z reguły napadom tym nie towarzyszy utrata przytomności.
Padaczka nie jest chorobą dziedziczną. Oznacza to, że nie jest ona przekazywana dzieciom przez ich rodziców. Jednak skłonność do padaczki może być różna w różnych rodzinach
Dlatego też kilku członków jednej rodziny może mieć napady padaczki lub zachorować na padaczkę chroniczną, chociaż samej skłonności musi zawsze towarzyszyć jakiś dodatkowy czynnik, sprzyjający rozwojowi choroby.
Rodzaje padaczek, w których rozwoju zasadniczą rolę odgrywa genetyczna predyspozycja nazywa się w terminologii medycznej padaczkami samoistnymi. Do tego rodzaju należą padaczka z częstymi napadami nieświadomości (pyknolepsja) oraz padaczka Rolanda.
W rozwoju większości padaczek zdecydowanie większą rolę jednak odgrywają czynniki zewnętrzne. Takie padaczki nazywamy "padaczkami objawowymi".
Diagnoza
Bez względu na rodzaj padaczki zawsze najważniejszym i najbardziej charakterystycznym jej objawem jest towarzyszący jej napad. Tylko dokładny opis napadów umożliwia lekarzowi postawienie trafnej diagnozy, a co za tym idzie rozpoczęcie leczenia. Dlatego też tak istotne jest uważne obserwowanie napadów padaczkowych. W wywiadzie lekarz powinien uzyskać informacje o przebiegu ciąży i porodu, rozwoju psychoruchowym, przebytych chorobach,
informacje dotyczące napadów - pora, czas trwania, objawy, okoliczności, zakres i lokalizacja drgawek, objawy ponapadowe
Do najczęstszych wykonywanych badań należą : badanie neurologiczne, badania laboratoryjne krwi, badanie EEG, badania neuroradiologiczne np. tomografia komputerowa i rezonans magnetyczny, arteriografia oraz badanie płynu mózgowo-rdzeniowego.
Leczenie
Leczenie ma głównie na celu zahamowanie występowania napadów padaczkowych. Powtarzające się napady mogą stanowić przyczynę dalszego uszkodzenia ośrodkowego układu nerwowego i doprowadzić do urazów czaszki, zespołu niedotlenienia i innych zaburzeń metabolicznych w czasie trwania napadu. Zapobieganie występowaniu napadów padaczkowych można osiągnąć przy zastosowaniu jednego lub kilku leków. Obecnie istnieje duża liczba różnych leków stosowanych u pacjentów z padaczką. Możliwości lecznicze w tej dziedzinie w ostatnich latach znacznie zwiększyły się poprzez wprowadzenie wielu nowych preparatów.
Około 80% pacjentów z padaczką można skutecznie leczyć.
Pacjent z padaczką powinien ściśle wypełniać wskazówki lekarza, zwłaszcza w odniesieniu do decyzji zaprzestania leczenia. Ostrożną próbę powolnego odstawiania leków można starać się przeprowadzić po okresie 2-3 lat od ostatniego napadu.
Przy braku efektów w terapii farmakologicznej, a zwłaszcza przy stwierdzeniu zespołu uciskowego (guz, krwiak mózgu) istnieją wskazania do leczenia neurochirurgicznego.
Czy padaczka jest chorobą uleczalną?
Jest to najczęściej zadawane pytanie przez chorych i ich rodziny. Na tak postawione pytanie nie ma jednak jednoznacznej odpowiedzi. W zależności od takich danych, jak : wiek ujawnienia się padaczki, rodzaj napadów, charakter zmian w EEG wyróżnia się kilkadziesiąt zespołów padaczkowych. Poszczególne zespoły różnią się reaktywnością na leki i rokowaniem. Są wśród nich takie, jak np. zespół Lennoxa - Gastauta, w którym szanse na opanowanie napadów i możliwość późniejszego odstawienia leków są minimalne. W padaczce mioklonicznej młodzieńczej szanse na całkowite opanowanie napadów sięgają 90 %. Padaczka rolandyczna ustępuje na trwałe praktycznie u wszystkich przed ukończeniem 16 roku życia. W każdym więc przypadku próba odpowiedzi na pytanie, czy i jakie są szanse na uzyskanie całkowitego wyleczenia z padaczki musi opierać się na dokładnym jej rozpoznaniu.
Nawroty napadów zdarzają się u około 25 - 30 % dzieci ( u dorosłych są częstsze ). Większość z nich ma miejsce w ciągu pierwszego roku po odstawieniu leków.
Po pięciu latach od odstawienia, nawroty praktycznie już nie występują.
Co sprzyja napadom ?
- nieregularny tryb życia, w szczególności niedobór snu
- spożywanie alkoholu
- u niektórych chorych liczba napadów zwiększa się podczas chorób infekcyjnych
- u części kobiet napady występują w okresie okołomiesiączkowym
- aktywność umysłowa i fizyczna zmniejsza ryzyko wystąpienia napadów.
Ok. 7 % padaczek stanowią padaczki odruchowe, najczęstszą z nich jest tzw. padaczka fotogenna, w której czynnikiem wywołującym napady jest przerywany bodziec świetlny (telewizor, dyskoteka ).
Zasady postępowania dla chorych z padaczką fotogenną.
- nie należy oglądać telewizji w ciemnym pokoju i z odległości najmniejszej niż 2 m.
- unikać dyskotek, pracy przy komputerze
- wrażliwość na przerywany bodziec świetlny maleje z wiekiem, znacznie zmniejszając się około 30 roku życia.
Jak pomóc choremu podczas napadu?
- Należy zabezpieczyć go przed upadkiem, skaleczeniem, potłuczeniem głowy i tułowia
- Nie trzeba krępować ruchów chorego ani na siłę otwierać zaciśniętych szczęk. Podczas trwania napadu należy pozostawić chorego w spokoju i w żadnym przypadku nie podawać mu płynów ani leków doustnych.
- Po napadzie w zasadzie nie podaje się dodatkowych leków przeciwpadaczkowych czy uspokajających. Jeżeli jednak wystąpi tzw. stan padaczkowy chorego należy natychmiast odwieźć do szpitala.
Nie jest prawdą, że ...
- padaczka jest chorobą psychiczną
- leczenie padaczki jest mało skuteczne
- padaczka u wszystkich chorych jest chorobą całego życia
- napady padaczkowe zawsze mają charakter drgawkowy i zawsze przebiegają z utratą przytomności
- chorzy na padaczkę nie osiągają znaczących sukcesów zawodowych do góry
Jest prawdą, że ...
- na padaczkę choruje około 1 % osób
- osoby chore na padaczkę mogą prowadzić normalny tryb życia i brać aktywny udział w życiu społecznym i zawodowym
- na padaczkę chorowało szereg znanych ludzi np. Byron, Dostojewski, Aleksander Mecedoński, Beethoven
- u ponad 70 % chorych pod wpływem leczenia napady ustępują
- aktywność psychoruchowa przeciwdziała występowaniu napadów
- większość (ponad 90 %) kobiet chorych na padaczkę rodzi zdrowe dzieci
- napady mogą występować z różną częstotliwością - kilka i więcej w ciągu dnia lub kilka podczas całego życia.
- małe napady są zazwyczaj częstsze niż duże.
W kategorii: Psychologia