Nerwice
Jest to stan zaburzenia układu nerwowego, w którym człowiek nie jest chory ale odczuwa dolegliwości lub zachowanie jego jest zaburzone. Powstają wskutek działania niekorzystnych warunków życia. Chodzi tu o wpływy psychiczne a nie biologiczne. Charakteryzują się bogactwem objawów: zaburzenia zachowania, jąkanie, tiki, czynności automatyczne przymuszone (ssanie palca). Nerwice u dzieci mają charakter złożony i wieloobjawowy,
Neurostenia - charakteryzuje się wiotkością, poczuciem znużenia, zmęczenia, niemożnością podejmowania wysiłków.
Psychostenia - dominuje poczucie zagrożenia, niepewność, lęk przed ośmieszeniem, brakiem akceptacji. Wydaje mu się, że nie przedstawia sobą żadnych wartości.
Hipochondria - nieuzasadniony lęk przed chorobą, ustawiczne wyobrażanie, że jest się chorym, wkrótce się umrze.
Nerwice natręctw - polega na odrzucaniu trudnych do opanowania i oddalenia wyobrażeń i skojarzeń. Męczą, niepokoją, nie pozwalają na spokojną pracę czy naukę.
Nerwica lękowa - mamy do czynienia z fobią - lękiem bezsensownym. Może to dotyczyć lęku przed piorunem, wypadkiem, pożarem itp.:
Nerwica histeryczna - histeryk symuluje ciężką chorobę o objawach spektakularnych, wywołujących współczucie i uwagę otoczenia. Traci, świadomość, omdlewa, drgawki. Może występować przykurcz, niedowład, porażenie.
Nerwica narządowa - człowiek odczuwa dolegliwości w zakresie jakiegoś określonego narządu czy układu. Po ustaniu czynnika nerwicującego dolegliwości zanikają bez śladu.
NERWICE NARZĄDOWE - BRAK APETYTU, NAWYKOWE WYMIOTY, MOCZENIE I ZANIECZYSZCZANIE SIĘ U DZIECI PRZEDSZKOLNYCH I STARSZYCH
(wg M. Bogdanowicz "Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym")
NERWICE NARZĄDOWE
Nerwice narządowe - to zaburzenia nerwicowe powiązane z zaburzeniami wegetatywno - somatycznymi, przy braku choroby somatycznej.
Dotyczą one:
1) UKŁAD POKARMOWY:
§ spożywanie zbyt małej ilości tylko wybranych pokarmów
§ odmowa jedzenia (anoreksja),
§ nawykowe wymioty.
PRZYCZYNY:
zaburzeń łaknienia:
- przymusowe dokarmianie (przekarmianie) dziecka, nadmierny rygor podczas jedzenia,
- nieprawidłowe karmienie dziecka (nadmierne koncentrowanie się na procesie karmienia lub odwracanie od niego uwagi przez pokazywanie książek, opowiadanie bajek, karmienie pod groźbą kary),
- skutek przeżycia strachu, przygnębienia,
- sposób zwracania na siebie uwagi rodziców (np. gdy dziecko czuje się odrzucone wskutek urodzenia się młodszego rodzeństwa),
- wyraz protestu (np. na rozłąkę z bliskimi i utratę centralnej pozycji w sytuacji umieszczenia dziecka w przedszkolu czy szpitalu),
- sposób "ukarania" rodziców,
- przejaw własnej indywidualności, buntu przeciwko ograniczeniom,
- instynktowne dobieranie potrzebnych organizmowi pokarmów (w tych przypadkach reakcja ta nie ma jeszcze charakteru nerwicowego. Od rodziców wymaga się jedynie cierpliwości oraz nie okazywania niepokoju).
nawykowych wymiotów:
- niewłaściwa postawa dorosłych, nacechowana nadmierną koncentracją na dziecku i przezwyciężania na siłę biernego oporu dziecka,
- patologiczny odruch bezwarunkowy na nieprzyjemne przeżycia w czasie jedzenia (np. zakrztuszenie się) i uogólnionym na inne bodźce wywołujące lęk.
RADY DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI:
Co do zaburzeń łaknienia:
1. Znaleźć przyczynę zaburzenia.
2. Nie przekarmiać dziecka, gdy ono nie chce jeść.
3. Podawać posiłki w atmosferze spokoju, bez bodźców rozpraszających uwagę, np. telewizja, nowe zabawki itp.
4. Nie stosować kar, gróźb wobec odmowy dziecka.
5. Otaczać atmosferą ciepła emocjonalnego, opieki, bezpieczeństwa, miłości i zrozumienia.
6. W sytuacjach trudnych - rozmawiać, tłumaczyć, pomagać w rozwiązywaniu problemów.
Co do nawykowych wymiotów:
1. Zmienić niewłaściwą postawę wobec dziecka.
2. Podawać dziecku regularnie posiłki.
3. Nie zmuszać go do jedzenia.
4. Nie koncentrować się na problemie jedzenia.
STAŁE NAMAWIANIE DZIECKA DO JEDZENIA POWODOWAĆ MOŻE WSTRĘT DO POKARMÓW I UTRWALENIE ODRUCHÓW WYMIOTNYCH.
Wzmożone łaknienie i otyłość może być przyczyną:
- nadopiekuńczości rodziców,
- częstego przeżywania nieprzyjemnych emocji np. niepokoju, lęku kompensowanych przez jedzenie,
- próbą uzyskania aprobaty rodziców.
Leczenie otyłości uwarunkowanej psychogennie (nie spowodowanej chorobą somatyczną): - korekta nieprawidłowych postaw rodzicielskich,
- racjonalne żywienie,
- trening ruchowy.
2) UKŁAD WYDALNICZY i związane z nim nerwice narządowe:
Moczenie mimowolne dzienne i nocne (enuresis)
Moczenie pierwotne - tzw. trwające od urodzenia, może być uwarunkowane nieprawidłowym uczeniem się kontroli wydalania moczu i brakiem treningu lub jego zakłóceniem, co traktowane jest jako zaburzenie nabywania nawyków wskutek zaniedbania środowiskowego. Występuje do ok. 3 r. ż.
Moczenie wtórne - jest uwarunkowane głównie zaburzeniami emocjonalnymi. Rozpoznawane jest u dzieci powyżej 4 r. ż.
PRZYCZYNY MOCZENIA WTÓRNEGO:
A) Próba zwrócenia na siebie uwagi otoczenia, np. gdy w rodzinie urodzi się młodsze rodzeństwo.
RADY DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI:
1. Zapewnienie dziecku czułości, opieki i miłości.
2. Nie karanie i nie zawstydzanie dziecka, co może utrwalić moczenie (poczucie winy i wstydu, lęk przed karą i reakcją otoczenia utrwalają objawy i utrudniają leczenie).
B) Reakcja dziecka na uraz psychiczny.
RADY DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI:
1. Leczenie farmakologiczne (najlepsze rezultaty w wieku 6-9 lat).
2. Wyeliminowanie sytuacji stresowych, głównie w rodzinie.
3. Przestrzeganie takich zasad jak:
- spanie w osobnym łóżku,
- nie ograniczania płynów,
- nie wysadzanie dziecka w nocy.
4. Okazywanie dziecku wyrozumiałości, traktowanie tych objawów jako choroby, a nie wyniku złej woli dziecka.
5. Wskazane oddziaływanie psychoterapeutyczne, mające na celu pozbycie się poczucia winy dziecka z powodu moczenia i wpojenie wiary, że dolegliwość ustąpi, wzbudzanie jego motywacji, np. przez zaznaczanie "suchych" nocy (rysowanie słoneczka). Można np. przesunąć łóżeczko dziecka do pokoju matki, postawić przy nim nocniczek i ułatwić dziecku wychodzenie z łóżka.
Zanieczyszczanie się kałem (enkopresis) (gdy występuje u dzieci po 3-4 r. ż.)
Zanieczyszczenie pierwotne - trwające od urodzenia; skutek nieprawidłowego treningu czystości (nieprzestrzegania regularnego trybu życia dziecka - karmienia, wysadzania) w związku z nadmiernym liberalizmem lub zaniedbaniem wychowawczym. W przypadku dłuższego utrzymywania się tych objawów i takich reakcji otoczenia jak: kary fizyczne, okazywanie niechęci, izolowanie się rówieśników, może dojść do zaburzeń emocjonalnych.
Zanieczyszczenie wtórne występuje u dzieci, które opanowały już kontrolę mięśni zwieracza odbytu, może być uwarunkowane działaniem czynników nerwicorodnych.
PRZYCZYNY ZANIECZYSZCZANIA SIĘ:
A) Typu regresywnego - skutek silnego urazu psychicznego (w zachowaniu dziecka obserwuje się wówczas objawy typowe dla młodszego wieku tj. nadmierną zależność od matki, zmniejszenie się samodzielności, moczenie i zanieczyszczanie się).
B) Typu agresywnego - przejaw niezbyt dobrych stosunków między dzieckiem a rodzicami (np. stawianie dziecku zbyt wysokich wymagań dotyczących porządku i czystości przez rodziców, zbyt wcześnie i rygorystycznie prowadzony trening czystości, pilnowanie regularności wypróżnień. Może to wywołać u dziecka uczucie złości, które nie może skierować ku rodzicom, lecz przejawia się w formie zanieczyszczania się lub zaparcia).
RADY DLA RODZICÓW (I NAUCZYCIELI):
1. W przypadku braku nawyków czystości: systematyczne, zdecydowane i "łagodne" uczenie pod opieką specjalisty.
2. W przypadku zanieczyszczania się typu regresywnego: zmniejszyć napięcie i postawę lękową dziecka, otaczać atmosferą życzliwego zrozumienia, akceptacji, ciepła emocjonalnego i bezpieczeństwa.
3. W przypadku zanieczyszczania się typu agresywnego: konieczna psychoterapia dziecka i rodziny.
4. W przypadku zaparcia: konieczne leczenie połączone z psychoterapią dziecka i rodziny.
NERWICE RUCHOWE - zaburzenia nerwicowe z przewagą zaburzeń ruchowych.
1) TIKI - to powtarzające się nagle ruchy mięśni lub grup mięśniowych, świadomie nie kontrolowane przez dziecko i nie służące żadnemu celowi. Do najczęściej obserwowanych należą :
- tiki mięśni twarzy i mruganie, grymasy,
- duże ruchy kończyn i tułowia,
- tiki oddechowe (np. chrząkanie),
- tiki wokalne (np. nagłe powtarzanie dźwięków, słów)
ŹRÓDŁO POWSTAWANIA TIKÓW:
§ wskutek naśladowania lub utrwalenia się reakcji obronnych;
§ uszkodzenie centralnego układu nerwowego w okresie okołoporodowym;
§ charakter reakcji nerwicowych:
- sposób wyrażania niepokoju przez dziecko, które ma np. zbyt opiekuńczą lub rygorystyczną matkę i nie może wyładować swojej aktywności.
LECZENIE TIKÓW:
1. Usunięcie czynników traumatycznych
2. Poddanie terapii farmakologicznej, psychoterapii i relaksacji, np. rytmika lecznicza, ćwiczenia gimnastyczne (przed lustrem) mięśni dotkniętych tikiem itp.
2) ZABURZENIA SNU. Przejawy:
Trudności w zasypianiu.
PRZYCZYNY:
- brak wyuczenia stałego rytmu snu i czuwania wskutek nieregularnego trybu życia i nieprzestrzegania stałej pory snu.
- nie sprzyjające dla snu warunki jak: światło w pokoju, stale włączony telewizor
- silne przeżycia w ciągu dnia, emocje wywołane oglądanym filmem,
- nieprawidłowe kontakty emocjonalne z rodzicami (np. napięcia emocjonalne, lęki przeżywane przez rodzica).
Lęki nocne (szczególnie występujące u dzieci w wieku 2-5 lat). Szczególny stan nagłego przebudzenia na pograniczu snu i czuwania z objawami lęku. Dziecko zrywa się w nocy ze snu z lękiem, krzykiem, nie poznaje bliskich, usiłuje uciekać, widzi coś strasznego. Czasem towarzyszy temu bladość, poty, drżenie lub wstawanie z łóżka i chodzenie po pokoju (somnabulizm). Następnego dnia dziecko nie pamięta tych wydarzeń.
LECZENIE, RADY:
1. Konieczne jest uregulowanie rytmu snu i czuwania (stała pora snu),
2. Zapewnienie warunków sprzyjających zasypianiu (spokojne zajęcia wieczorem, otwarcie okna, zgaszenie światła, pozostawienie ulubionej zabawki przy dziecku, gdy zasypia),
3. Wyeliminowanie silnych przeżyć w ciągu dnia (kino, tv, imprezy towarzyskie),
4. Niewskazane jest opowiadanie dziecku przed snem bajek o treści emocjonującej, straszenie dziecka zmyślonymi postaciami czy sytuacjami, które wywołują lęk.
3) NAWYKI RUCHOWE, NERWICY NATRĘTNYCH RUCHÓW występujące w sytuacjach trudnych i świadczące o napięciu emocjonalnym np.: ssanie palca, rogu poduszki, ogryzanie paznokci, dłubanie w nosie, głaskanie okolic ust, wyrywanie włosów itp.
Nawyków tych nie uważamy za chorobliwe jeśli nie towarzyszy im poczucie przymusu działania i lęk przed wykonaniem. W przeciwnym przypadku mają one postać NERWICY NATRĘTNYCH RUCHÓW.
PRZYCZYNY:
- nieprawidłowe kontakty emocjonalne z rodzicem lub brak tych kontaktów, przez co nie są zaspokojone potrzeby psychiczne dziecka, co jest sposobem rozładowywania napięcia emocjonalnego, uzupełniania braku bodźców zewnętrznych.
RADY DLA RODZICÓW ( I NAUCZYCIELI):
1. Koncentrowanie uwagi dziecka na ciekawych zajęciach połączonych z manipulacją, "zajęciem" rąk inną czynnością
2. Oduczenie ogryzania paznokci - poprzez smarowanie paznokci substancją o nieprzyjemnym zapachu i smaku
3. Poprawienie kanałów emocjonalnych w rodzinie i poza nią.
STAŁE UPOMINANIE, KARANIE, STRASZENIE DZIECKA ZWYKLE PRZYNOSI ODWROTNY SKUTEK I NASILENIE OBJAWÓW, PONIEWAŻ WYWOŁUJE POGŁĘBIENIE NIEPOKOJU DZIECKA.
LOGONERWICE - to zaburzenia nerwicowe występujące z zaburzeniami mowy.
Rodzaje zaburzeń mowy:
1) "NIEDOJRZAŁOŚĆ ARTYKULACYJNA" uwarunkowana emocjonalnie: występuje w przypadku opóźnienia rozwoju emocjonalnego i objawia się tzw. spieszczeniem, czyli mówieniem "po dziecięcemu", czyli świadomym popełnianiem błędów artykulacyjnych w sytuacjach kontaktu z rodzicami.
LECZENIE: Konieczna terapia całej rodziny.
2) JĄKANIE
W wieku 3-4 lat jest ono zjawiskiem zazwyczaj przejściowym (tzw. jąkanie rozwojowe), występującym w procesie opanowywania czynności werbalnych, związanym z niedostateczną sprawnością narządów mowy i zdolnością wypowiadania się (dziecko szybciej myśli niż potrafi wyrazić myśl słownie).
WSKUTEK NIEWŁAŚCIWYCH REAKCJI OTOCZENIA (NP. PRZEDRZEŹNIANIA) OBJAWY TE MOGĄ SIĘ UTRWALIĆ.
Jąkanie jako reakcja psychogenna - to reakcja na uraz psychiczny lub sytuację trudną (np. adaptacja do przedszkola).
LECZENIE:
1. Wskazana jest relaksacja, oddziaływanie psychoterapeutyczne, niekiedy leki zmniejszające napięcie emocjonalne.
2. Zapewnianie dziecku poczucia akceptacji i bezpieczeństwa.
3A) AFONIA HISTERYCZNA
W rzadko obserwowanych przypadkach afonii (braku głosu) dochodzi u dziecka do całkowitej utraty głosu lub dziecko może mówić jedynie szeptem.
PRZYCZYNA: forma nieświadomej obrony przed sytuacjami wywołującymi lęk, np. publicznym występem.
3B) MUTYZM SELEKTYWNY (WYBIÓRCZY)
Polega on na tym, że dziecko odmawia mówienia w niektórych sytuacjach. Pojawia się między 3-5 r. ż. Np. w przedszkolu rozmawia tylko z dziećmi lub nie mówi w ogóle, porozumiewa się jedynie za pomocą gestów bądź za pośrednictwem swojego rodzeństwa. W domu mówi poprawnie i swobodnie, lecz pojawienie się jakiejkolwiek osoby obcej wywołuje objawy mutyzmu.
PRZYCZYNY WYSTĘPOWANIA:
- wyraz lęku przed wypowiadaniem się słownym,
- protest w stosunku do osób, wobec których dziecko żywi negatywne uczucia.
LECZENIE, POSTĘPOWANIE:
1. Często niezbędne umieszczenie dziecka w szpitalu i poddawanie leczeniu farmakologicznemu i psychoterapii.
2. Uczenie dziecka wydawania dźwięków, początkowo jakichkolwiek, np. gwizdania, cmokania, chrząkania, głośnego wypuszczania powietrza z ust, następnie przez uruchomienie narządów fonacyjnych, np. samogłosek, sylab, wyrazów, zdań (wypowiadanie ich początkowo cicho, potem głośno).
3. Poddanie dziecka ćwiczeniom relaksacyjnym, oddechowym, logorytmicznym (powiązanie mówienia i śpiewu z ruchem i rytmem melodii) - co ułatwia zmniejszenie napięcia emocjonalnego i mięśniowego dziecka.
Nerwica histeryczna:
- Nagły początek i niekiedy nie mniej nagłe ustąpienie objawów,
- Zaburzeznia świadomości
- Prymitywny, reaktywny charakter zachowania,
- Hipofunkcje ruchowe: niedowłady i porażenia kończyn- jednostronne, dwustrnne i połowicze, przykurcze, zaburzenia chodu, może towarzyszyć niemożność stania i chodzenia. Opadanie powiek, szczękościsk, nieprawidłowe ustawienie tułowia, spastyczny skurcz przełyku, afonia, mówienie szeptem, jąkanie się.
- Hiperfunkcje ruchowe: grubofaliste drżenie głowy, języka, kończyn, ruchy mimowolne.
- Hipofunkcje układu czuciowego: znieczulenie głowy, skóry i błon śluzowych, zaburzenia wzroku, słuchu.
- Hiperfunkcje czuciowe: parestezje, hiperstezje.
- Inne zaburzenia: czkawka, aerofagia, wymioty.
Nerwica histeryczna
Jest nazywana także nerwicą pitiatyczną lub dysocjacyjną.
Występuje u dzieci i tej dorastającej młodzieży, którą cechuje wrodzona duża nadpobudliwość, słaba odporność na stresy, nadmierna emocjonalność, popędliwość oraz niedojrzałość emocjonalna.
Wynika z nieprawidłowo przebiegającego procesu socjalizacji dziecka od wczesnego dzieciństwa oraz specyficznych cech jego osobowości
Neurostenia - charakteryzuje się wiotkością, poczuciem znużenia, zmęczenia, niemożnością podejmowania wysiłków.
Psychostenia - dominuje poczucie zagrożenia, niepewność, lęk przed ośmieszeniem, brakiem akceptacji. Wydaje mu się, że nie przedstawia sobą żadnych wartości.
Hipochondria - nieuzasadniony lęk przed chorobą, ustawiczne wyobrażanie, że jest się chorym, wkrótce się umrze.
Nerwice natręctw - polega na odrzucaniu trudnych do opanowania i oddalenia wyobrażeń i skojarzeń. Męczą, niepokoją, nie pozwalają na spokojną pracę czy naukę.
Nerwica lękowa - mamy do czynienia z fobią - lękiem bezsensownym. Może to dotyczyć lęku przed piorunem, wypadkiem, pożarem itp.:
Nerwica histeryczna - histeryk symuluje ciężką chorobę o objawach spektakularnych, wywołujących współczucie i uwagę otoczenia. Traci, świadomość, omdlewa, drgawki. Może występować przykurcz, niedowład, porażenie.
Nerwica narządowa - człowiek odczuwa dolegliwości w zakresie jakiegoś określonego narządu czy układu. Po ustaniu czynnika nerwicującego dolegliwości zanikają bez śladu.
NERWICE NARZĄDOWE - BRAK APETYTU, NAWYKOWE WYMIOTY, MOCZENIE I ZANIECZYSZCZANIE SIĘ U DZIECI PRZEDSZKOLNYCH I STARSZYCH
(wg M. Bogdanowicz "Psychologia kliniczna dziecka w wieku przedszkolnym")
NERWICE NARZĄDOWE
Nerwice narządowe - to zaburzenia nerwicowe powiązane z zaburzeniami wegetatywno - somatycznymi, przy braku choroby somatycznej.
Dotyczą one:
1) UKŁAD POKARMOWY:
§ spożywanie zbyt małej ilości tylko wybranych pokarmów
§ odmowa jedzenia (anoreksja),
§ nawykowe wymioty.
PRZYCZYNY:
zaburzeń łaknienia:
- przymusowe dokarmianie (przekarmianie) dziecka, nadmierny rygor podczas jedzenia,
- nieprawidłowe karmienie dziecka (nadmierne koncentrowanie się na procesie karmienia lub odwracanie od niego uwagi przez pokazywanie książek, opowiadanie bajek, karmienie pod groźbą kary),
- skutek przeżycia strachu, przygnębienia,
- sposób zwracania na siebie uwagi rodziców (np. gdy dziecko czuje się odrzucone wskutek urodzenia się młodszego rodzeństwa),
- wyraz protestu (np. na rozłąkę z bliskimi i utratę centralnej pozycji w sytuacji umieszczenia dziecka w przedszkolu czy szpitalu),
- sposób "ukarania" rodziców,
- przejaw własnej indywidualności, buntu przeciwko ograniczeniom,
- instynktowne dobieranie potrzebnych organizmowi pokarmów (w tych przypadkach reakcja ta nie ma jeszcze charakteru nerwicowego. Od rodziców wymaga się jedynie cierpliwości oraz nie okazywania niepokoju).
nawykowych wymiotów:
- niewłaściwa postawa dorosłych, nacechowana nadmierną koncentracją na dziecku i przezwyciężania na siłę biernego oporu dziecka,
- patologiczny odruch bezwarunkowy na nieprzyjemne przeżycia w czasie jedzenia (np. zakrztuszenie się) i uogólnionym na inne bodźce wywołujące lęk.
RADY DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI:
Co do zaburzeń łaknienia:
1. Znaleźć przyczynę zaburzenia.
2. Nie przekarmiać dziecka, gdy ono nie chce jeść.
3. Podawać posiłki w atmosferze spokoju, bez bodźców rozpraszających uwagę, np. telewizja, nowe zabawki itp.
4. Nie stosować kar, gróźb wobec odmowy dziecka.
5. Otaczać atmosferą ciepła emocjonalnego, opieki, bezpieczeństwa, miłości i zrozumienia.
6. W sytuacjach trudnych - rozmawiać, tłumaczyć, pomagać w rozwiązywaniu problemów.
Co do nawykowych wymiotów:
1. Zmienić niewłaściwą postawę wobec dziecka.
2. Podawać dziecku regularnie posiłki.
3. Nie zmuszać go do jedzenia.
4. Nie koncentrować się na problemie jedzenia.
STAŁE NAMAWIANIE DZIECKA DO JEDZENIA POWODOWAĆ MOŻE WSTRĘT DO POKARMÓW I UTRWALENIE ODRUCHÓW WYMIOTNYCH.
Wzmożone łaknienie i otyłość może być przyczyną:
- nadopiekuńczości rodziców,
- częstego przeżywania nieprzyjemnych emocji np. niepokoju, lęku kompensowanych przez jedzenie,
- próbą uzyskania aprobaty rodziców.
Leczenie otyłości uwarunkowanej psychogennie (nie spowodowanej chorobą somatyczną): - korekta nieprawidłowych postaw rodzicielskich,
- racjonalne żywienie,
- trening ruchowy.
2) UKŁAD WYDALNICZY i związane z nim nerwice narządowe:
Moczenie mimowolne dzienne i nocne (enuresis)
Moczenie pierwotne - tzw. trwające od urodzenia, może być uwarunkowane nieprawidłowym uczeniem się kontroli wydalania moczu i brakiem treningu lub jego zakłóceniem, co traktowane jest jako zaburzenie nabywania nawyków wskutek zaniedbania środowiskowego. Występuje do ok. 3 r. ż.
Moczenie wtórne - jest uwarunkowane głównie zaburzeniami emocjonalnymi. Rozpoznawane jest u dzieci powyżej 4 r. ż.
PRZYCZYNY MOCZENIA WTÓRNEGO:
A) Próba zwrócenia na siebie uwagi otoczenia, np. gdy w rodzinie urodzi się młodsze rodzeństwo.
RADY DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI:
1. Zapewnienie dziecku czułości, opieki i miłości.
2. Nie karanie i nie zawstydzanie dziecka, co może utrwalić moczenie (poczucie winy i wstydu, lęk przed karą i reakcją otoczenia utrwalają objawy i utrudniają leczenie).
B) Reakcja dziecka na uraz psychiczny.
RADY DLA RODZICÓW I NAUCZYCIELI:
1. Leczenie farmakologiczne (najlepsze rezultaty w wieku 6-9 lat).
2. Wyeliminowanie sytuacji stresowych, głównie w rodzinie.
3. Przestrzeganie takich zasad jak:
- spanie w osobnym łóżku,
- nie ograniczania płynów,
- nie wysadzanie dziecka w nocy.
4. Okazywanie dziecku wyrozumiałości, traktowanie tych objawów jako choroby, a nie wyniku złej woli dziecka.
5. Wskazane oddziaływanie psychoterapeutyczne, mające na celu pozbycie się poczucia winy dziecka z powodu moczenia i wpojenie wiary, że dolegliwość ustąpi, wzbudzanie jego motywacji, np. przez zaznaczanie "suchych" nocy (rysowanie słoneczka). Można np. przesunąć łóżeczko dziecka do pokoju matki, postawić przy nim nocniczek i ułatwić dziecku wychodzenie z łóżka.
Zanieczyszczanie się kałem (enkopresis) (gdy występuje u dzieci po 3-4 r. ż.)
Zanieczyszczenie pierwotne - trwające od urodzenia; skutek nieprawidłowego treningu czystości (nieprzestrzegania regularnego trybu życia dziecka - karmienia, wysadzania) w związku z nadmiernym liberalizmem lub zaniedbaniem wychowawczym. W przypadku dłuższego utrzymywania się tych objawów i takich reakcji otoczenia jak: kary fizyczne, okazywanie niechęci, izolowanie się rówieśników, może dojść do zaburzeń emocjonalnych.
Zanieczyszczenie wtórne występuje u dzieci, które opanowały już kontrolę mięśni zwieracza odbytu, może być uwarunkowane działaniem czynników nerwicorodnych.
PRZYCZYNY ZANIECZYSZCZANIA SIĘ:
A) Typu regresywnego - skutek silnego urazu psychicznego (w zachowaniu dziecka obserwuje się wówczas objawy typowe dla młodszego wieku tj. nadmierną zależność od matki, zmniejszenie się samodzielności, moczenie i zanieczyszczanie się).
B) Typu agresywnego - przejaw niezbyt dobrych stosunków między dzieckiem a rodzicami (np. stawianie dziecku zbyt wysokich wymagań dotyczących porządku i czystości przez rodziców, zbyt wcześnie i rygorystycznie prowadzony trening czystości, pilnowanie regularności wypróżnień. Może to wywołać u dziecka uczucie złości, które nie może skierować ku rodzicom, lecz przejawia się w formie zanieczyszczania się lub zaparcia).
RADY DLA RODZICÓW (I NAUCZYCIELI):
1. W przypadku braku nawyków czystości: systematyczne, zdecydowane i "łagodne" uczenie pod opieką specjalisty.
2. W przypadku zanieczyszczania się typu regresywnego: zmniejszyć napięcie i postawę lękową dziecka, otaczać atmosferą życzliwego zrozumienia, akceptacji, ciepła emocjonalnego i bezpieczeństwa.
3. W przypadku zanieczyszczania się typu agresywnego: konieczna psychoterapia dziecka i rodziny.
4. W przypadku zaparcia: konieczne leczenie połączone z psychoterapią dziecka i rodziny.
NERWICE RUCHOWE - zaburzenia nerwicowe z przewagą zaburzeń ruchowych.
1) TIKI - to powtarzające się nagle ruchy mięśni lub grup mięśniowych, świadomie nie kontrolowane przez dziecko i nie służące żadnemu celowi. Do najczęściej obserwowanych należą :
- tiki mięśni twarzy i mruganie, grymasy,
- duże ruchy kończyn i tułowia,
- tiki oddechowe (np. chrząkanie),
- tiki wokalne (np. nagłe powtarzanie dźwięków, słów)
ŹRÓDŁO POWSTAWANIA TIKÓW:
§ wskutek naśladowania lub utrwalenia się reakcji obronnych;
§ uszkodzenie centralnego układu nerwowego w okresie okołoporodowym;
§ charakter reakcji nerwicowych:
- sposób wyrażania niepokoju przez dziecko, które ma np. zbyt opiekuńczą lub rygorystyczną matkę i nie może wyładować swojej aktywności.
LECZENIE TIKÓW:
1. Usunięcie czynników traumatycznych
2. Poddanie terapii farmakologicznej, psychoterapii i relaksacji, np. rytmika lecznicza, ćwiczenia gimnastyczne (przed lustrem) mięśni dotkniętych tikiem itp.
2) ZABURZENIA SNU. Przejawy:
Trudności w zasypianiu.
PRZYCZYNY:
- brak wyuczenia stałego rytmu snu i czuwania wskutek nieregularnego trybu życia i nieprzestrzegania stałej pory snu.
- nie sprzyjające dla snu warunki jak: światło w pokoju, stale włączony telewizor
- silne przeżycia w ciągu dnia, emocje wywołane oglądanym filmem,
- nieprawidłowe kontakty emocjonalne z rodzicami (np. napięcia emocjonalne, lęki przeżywane przez rodzica).
Lęki nocne (szczególnie występujące u dzieci w wieku 2-5 lat). Szczególny stan nagłego przebudzenia na pograniczu snu i czuwania z objawami lęku. Dziecko zrywa się w nocy ze snu z lękiem, krzykiem, nie poznaje bliskich, usiłuje uciekać, widzi coś strasznego. Czasem towarzyszy temu bladość, poty, drżenie lub wstawanie z łóżka i chodzenie po pokoju (somnabulizm). Następnego dnia dziecko nie pamięta tych wydarzeń.
LECZENIE, RADY:
1. Konieczne jest uregulowanie rytmu snu i czuwania (stała pora snu),
2. Zapewnienie warunków sprzyjających zasypianiu (spokojne zajęcia wieczorem, otwarcie okna, zgaszenie światła, pozostawienie ulubionej zabawki przy dziecku, gdy zasypia),
3. Wyeliminowanie silnych przeżyć w ciągu dnia (kino, tv, imprezy towarzyskie),
4. Niewskazane jest opowiadanie dziecku przed snem bajek o treści emocjonującej, straszenie dziecka zmyślonymi postaciami czy sytuacjami, które wywołują lęk.
3) NAWYKI RUCHOWE, NERWICY NATRĘTNYCH RUCHÓW występujące w sytuacjach trudnych i świadczące o napięciu emocjonalnym np.: ssanie palca, rogu poduszki, ogryzanie paznokci, dłubanie w nosie, głaskanie okolic ust, wyrywanie włosów itp.
Nawyków tych nie uważamy za chorobliwe jeśli nie towarzyszy im poczucie przymusu działania i lęk przed wykonaniem. W przeciwnym przypadku mają one postać NERWICY NATRĘTNYCH RUCHÓW.
PRZYCZYNY:
- nieprawidłowe kontakty emocjonalne z rodzicem lub brak tych kontaktów, przez co nie są zaspokojone potrzeby psychiczne dziecka, co jest sposobem rozładowywania napięcia emocjonalnego, uzupełniania braku bodźców zewnętrznych.
RADY DLA RODZICÓW ( I NAUCZYCIELI):
1. Koncentrowanie uwagi dziecka na ciekawych zajęciach połączonych z manipulacją, "zajęciem" rąk inną czynnością
2. Oduczenie ogryzania paznokci - poprzez smarowanie paznokci substancją o nieprzyjemnym zapachu i smaku
3. Poprawienie kanałów emocjonalnych w rodzinie i poza nią.
STAŁE UPOMINANIE, KARANIE, STRASZENIE DZIECKA ZWYKLE PRZYNOSI ODWROTNY SKUTEK I NASILENIE OBJAWÓW, PONIEWAŻ WYWOŁUJE POGŁĘBIENIE NIEPOKOJU DZIECKA.
LOGONERWICE - to zaburzenia nerwicowe występujące z zaburzeniami mowy.
Rodzaje zaburzeń mowy:
1) "NIEDOJRZAŁOŚĆ ARTYKULACYJNA" uwarunkowana emocjonalnie: występuje w przypadku opóźnienia rozwoju emocjonalnego i objawia się tzw. spieszczeniem, czyli mówieniem "po dziecięcemu", czyli świadomym popełnianiem błędów artykulacyjnych w sytuacjach kontaktu z rodzicami.
LECZENIE: Konieczna terapia całej rodziny.
2) JĄKANIE
W wieku 3-4 lat jest ono zjawiskiem zazwyczaj przejściowym (tzw. jąkanie rozwojowe), występującym w procesie opanowywania czynności werbalnych, związanym z niedostateczną sprawnością narządów mowy i zdolnością wypowiadania się (dziecko szybciej myśli niż potrafi wyrazić myśl słownie).
WSKUTEK NIEWŁAŚCIWYCH REAKCJI OTOCZENIA (NP. PRZEDRZEŹNIANIA) OBJAWY TE MOGĄ SIĘ UTRWALIĆ.
Jąkanie jako reakcja psychogenna - to reakcja na uraz psychiczny lub sytuację trudną (np. adaptacja do przedszkola).
LECZENIE:
1. Wskazana jest relaksacja, oddziaływanie psychoterapeutyczne, niekiedy leki zmniejszające napięcie emocjonalne.
2. Zapewnianie dziecku poczucia akceptacji i bezpieczeństwa.
3A) AFONIA HISTERYCZNA
W rzadko obserwowanych przypadkach afonii (braku głosu) dochodzi u dziecka do całkowitej utraty głosu lub dziecko może mówić jedynie szeptem.
PRZYCZYNA: forma nieświadomej obrony przed sytuacjami wywołującymi lęk, np. publicznym występem.
3B) MUTYZM SELEKTYWNY (WYBIÓRCZY)
Polega on na tym, że dziecko odmawia mówienia w niektórych sytuacjach. Pojawia się między 3-5 r. ż. Np. w przedszkolu rozmawia tylko z dziećmi lub nie mówi w ogóle, porozumiewa się jedynie za pomocą gestów bądź za pośrednictwem swojego rodzeństwa. W domu mówi poprawnie i swobodnie, lecz pojawienie się jakiejkolwiek osoby obcej wywołuje objawy mutyzmu.
PRZYCZYNY WYSTĘPOWANIA:
- wyraz lęku przed wypowiadaniem się słownym,
- protest w stosunku do osób, wobec których dziecko żywi negatywne uczucia.
LECZENIE, POSTĘPOWANIE:
1. Często niezbędne umieszczenie dziecka w szpitalu i poddawanie leczeniu farmakologicznemu i psychoterapii.
2. Uczenie dziecka wydawania dźwięków, początkowo jakichkolwiek, np. gwizdania, cmokania, chrząkania, głośnego wypuszczania powietrza z ust, następnie przez uruchomienie narządów fonacyjnych, np. samogłosek, sylab, wyrazów, zdań (wypowiadanie ich początkowo cicho, potem głośno).
3. Poddanie dziecka ćwiczeniom relaksacyjnym, oddechowym, logorytmicznym (powiązanie mówienia i śpiewu z ruchem i rytmem melodii) - co ułatwia zmniejszenie napięcia emocjonalnego i mięśniowego dziecka.
Nerwica histeryczna:
- Nagły początek i niekiedy nie mniej nagłe ustąpienie objawów,
- Zaburzeznia świadomości
- Prymitywny, reaktywny charakter zachowania,
- Hipofunkcje ruchowe: niedowłady i porażenia kończyn- jednostronne, dwustrnne i połowicze, przykurcze, zaburzenia chodu, może towarzyszyć niemożność stania i chodzenia. Opadanie powiek, szczękościsk, nieprawidłowe ustawienie tułowia, spastyczny skurcz przełyku, afonia, mówienie szeptem, jąkanie się.
- Hiperfunkcje ruchowe: grubofaliste drżenie głowy, języka, kończyn, ruchy mimowolne.
- Hipofunkcje układu czuciowego: znieczulenie głowy, skóry i błon śluzowych, zaburzenia wzroku, słuchu.
- Hiperfunkcje czuciowe: parestezje, hiperstezje.
- Inne zaburzenia: czkawka, aerofagia, wymioty.
Nerwica histeryczna
Jest nazywana także nerwicą pitiatyczną lub dysocjacyjną.
Występuje u dzieci i tej dorastającej młodzieży, którą cechuje wrodzona duża nadpobudliwość, słaba odporność na stresy, nadmierna emocjonalność, popędliwość oraz niedojrzałość emocjonalna.
Wynika z nieprawidłowo przebiegającego procesu socjalizacji dziecka od wczesnego dzieciństwa oraz specyficznych cech jego osobowości
W kategorii: Psychologia