Teorie finansów publicznych
Teorie trzeba rozważać z 2 punktów:
- teoretyczno - ekonomiczne
- społeczno - polityczne
Teorie mają za zadanie sprawdzić się w dłuższym okresie czasu
OKRES PRZEDKAPITALISTYCZNY
Okres starożytny -
- wiele dochodów państwa,
- główne wydatki na prowadzenie wojen i utrzymanie armii
- najważniejsza własność
Sprawiedliwe rozłożenie ciężarów ( ekwiwalentne ponoszenie daniny w stosunku do otrzymanego świadczenia )
Średniowiecze
św. Tomasz z Akwinu : - teoria słusznej ceny ( cena powinna być sprawiedliwa )
- był przeciwnikiem lichwy
JP II - płaca powinna być godziwa
Kamerialiści : Pfeiffer " Jakość i wielkość potrzeb państwowych oraz wypływających z nich wydatków są rezultatem działalności państwa, które ma na celu dobrobyt całego narodu "
Zalecali pobieranie podatków nie tam gdzie można lecz tam gdzie trzeba
Jako pierwsi postawili kwestię granic wydatków publicznych a więc i pośrednio granic opodatkowania . Wskazali metodę budowy budżetu państwa rozpoczynać należy od potrzeb państwa, czyli od wydatków do których należy dostosować dochody. Justi sformułował zasadę rocznego sporządzania budżetu
W Polsce zwolennicy kamerialistów m.in. Jan Ferdynand Nax
3 główne podatki
1) podatek gruntowy ( najbardziej sprawiedliwy opierający się na katastrze ( wartości ))
2) podatek od osób ( pogłówne ) ( który uważał za niesprawiedliwy )
3) podatek od rzeczy ( akcyza , człopowe , podatek od dóbr luksusowych ) zwolennik wysokiego opodatkowania tych dóbr
Merkantyliści - preferowali gosp krajową i uważali że należy ją chronić za pomocą systemu podatków i ceł
Kolbertyzm - Jean Baptiste Colbert - standaryzacja prawa regulującego system podatkowy, celny, administracyjny.
Przyczynił się do rozbudowy armii lądowej i floty morskiej, zdobywania kolonii i zakładania kampanii handlowych, rozbudowy manufaktur królewskich i ochrony rodzimej produkcji przez elastyczny system ceł importowanych
Fizjokratyzm - pogląd że jedynym źródłem bogactwa i dochodu czystego jest rolnictwo a ściślej ziemia jedynie praca w rolnictwie ma charakter produkcyjny
Koncepcja podatku jedynego który powinni płacić wyłącznie właściciele ziemscy
FINANSE PUBLICZNE W OKRESIE POWSTAWANIA KAPITALIZMU
Przejście z gospodarki feudalnej do kapitalistycznej wymagało zgromadzenia niezbędnych funduszy
W historii gospodarki ten okres nazywany pierwotną akumulacją kapitału
Akumulacja pierwotna miała charakter brutalny, uciekano do przemocy, grabieży, wywłaszczeń przy czynnej pomocy państwa. Państwo popierało akumulację pierwotną m.in. przez wydzierżawianie podatków, wydzierżawienie zasobów i majątków królewskich (np. żup solnych, floty), dokonywanie zamówień inwestycyjnych oraz kontraktowanie dostaw dla wojska. Środki uzyskane z podatków kierowane były do firm prywatnych, co umożliwiało ich ekspansję i akumulację kapitału.
LIBERALNA MYŚL FINANSOWA
Teoretyczne i ideologiczne podstawy liberalizmu gospodarczego stworzył Adam Smith twórca klasycznej ekonomii . Kamienie węgielnym liberalizmu jest wolność gospodarcza, wolna konkurencja, silny indywidualizm gospodarczy
Własność prywatna jest warunkiem rozwoju przedsiębiorczości wobec tego rola państwa powinna ograniczać się do tworzenia warunków do swobodnego działania praw rynku.
3 założenia :
1} polityka podatkowa powinna być neutralna, tzn. w jej wyniku nie mogą następować zmiany w podziale dochodów (ukształtowanych w warunkach produkcji) w społeczeństwie,
2) ciężary podatkowe społeczeństwa powinny być takie, aby nic hamowały aktywności gospodarczej oraz nie ograniczały zdolności gospodarstw domowych do gromadzenia oszczędności,
3) system podatkowy powinien zawierać takie podatki pośrednie, aby ciężary podatkowe ponosili w istotnym stopniu również pracownicy najemni, pozwoliłoby zwiększać możliwości oszczędzania i inwestowania przez przedsiębiorców.
1. równość
2. pewność
3. dogodność
4. taniość
ORTODOKSYJNA TEORIA FINANSÓW PUBLICZNYCH
Zaleca aby budżet państwa był jak najmniejszy - J.B Say - podatek jest ciężarem nie tylko z prywatnego lecz także społecznego punktu widzenia
Ograniczenie wydatków państwowych sprzyja umiarkowanej zwyżce cen i płac
Koncepcja małego budżet oznacza że powinien on być tworzony do takiej wysokości która pozwala finansować ewidentne zadania publiczne państwa a zwłaszcza zapewnienie ładu wewnętrznego i obrony narodowej
Szukanie podobieństw między gospodarstwem domowym , przedsiębiorstwem prywatnym i gospodarstwem publicznym
Przeznaczenie zaciągniętych pożyczek:
Jeżeli nie uda się uniknąć deficytu budżetowego, musi być on bezwzględnie przeznaczony na finansowanie przeznaczony na finansowanie rozwoju gospodarczego.
Pożyczki te powinny być zaciągane w ramach operacji długoterminowych, tak aby nie zwiększać bieżących kapitałów potrzebnym przedsiębiorstwom prywatnym.
Pożyczki te powinny być jak najszybciej spłacone, aby nie zwiększać kosztów obsługi długu.
4 założenia :
1) równowaga ekonomiczna gospodarki
2) równość między oszczędnościami i inwestycjami
3) komplementarność między konsumpcją i oszczędnościami
4) stała suma oszczędności w warunkach równowagi ekonomicznej
PIRWSZE PRÓBY INTERWENCJONALIZU FISKALNEGO
Państwo powinno mieć warunki do akumulacji i osiągania zysków
Teza Wagnera oparta jest na analizie obserwacji że wraz z rozwojem społecznym władze publiczne zgłaszają popyt na coraz większe dochody , stanowiące skutek rosnących wydatków sytuacja wynika z faktu ze potrzeby publiczne rosną szybciej niż potrzeby indywidualne
Teoria Wagnera przyczyniła się do rozwoju ubezpieczeń społecznych
Wilhelm von Gerloff - prawo oporu wobec podatków. Wzrost wydatków publicznych nieuchronnie prowadzi do wzrostu podatków a to z kolei staje się podstawą indywidualnego i zorganizowanego oporu podatników przed rosnącymi podatkami
Finanse publiczne , (autostrady , produkcja zbrojeniowa)
REWOLUCJA KEYNESOWSKA
Zerwanie z ortodoksyjna teorią finansów
Odrzucił zasadę że działalność wydatkowa państwa musi mieścić się w granicach gromadzonych dochodów
Finanse publiczne stały się głównymi narzędziami interwencji państwa
Ich celem było :
1. pobudzenie efektywnego popytu w gospodarce, zgłaszanego ze strony wszystkich podmiotów, popytu warunkującego rozwój inwestycji, a przez to wzrost produkcji i spadek bezrobocia.
2. Łagodzenie wahań cyklu koniunkturalnego - traktowane jako środek polityki antyrecesyjnej i antykryzysowej - m.in. przez stosowanie automatycznych stabilizatorów koniunktury; ich role mają spełniać odpowiednio skonstruowane podatki ( skale podatkowe ) , które w okresie boomu mają hamować ekspansję przedsiębiorstw ( podatki progresywne ), a w okresie słabnącego tempa wzrostu gospodarczego pobudzać przedsiębiorców ( łagodniejsze ciężary podatkowe) ; rolę automatycznego stabilizatora koniunktury maiły też odgrywać zasiłki dla bezrobotnych.
NEOKEYNOWSKIE TEORIE FINANSÓW PUBLICZNYCH
Zalecenia A.H. Hansena
Odrzucenie zasady zrównoważonego budżetu
Równowaga budżetowa nie może być celem samym w sobie i powinna być traktowana jako jeden z elementów funkcjonowania ogólnego mechanizmu gospodarki rynkowej.
4 metody finansowania wydatków rządowych
1. Zaciągać kredyty w bankach handlowych podczas depresji; Hansen uzasadnia to faktem, iż kredyty bankowe oddziałują najbardziej ekspansywnie na gospodarkę
2. Zaciągnięte kredyty bankowe dadzą gospodarce silny impuls rozwojowy, wyrażający się wzrostem dochodu narodowego oraz wzrostem oszczędności; impuls ten nie jest jednak na tyle silny, aby zlikwidować bezrobocie, wobec tego dalszy wzrost gospodarki jest możliwy przez finansowanie wydatków publicznych i zwiększenie popytu. Źródłem finansowania wydatków - w tej fazie przywracania równowagi - są wspomniane wyżej oszczędności
3. W chwili przywrócenia równowagi w gospodarce oraz osiągnięcia stanu pełnego zatrudnienia, wydatki publiczne powinny być finansowane z progresywnych podatków dochodowych. Hansen wprowadził więc koncepcję budżetu dynamicznego
4. Hansen zdawał sobie sprawę, że w przypadku pełnego zatrudnienia i wzrostu płac w gospodarce możliwe jest pojawienie się silnej presji inflacyjnej. W takiej sytuacji zalecał hamowanie inflacji przez stosowanie podatków od konsumpcji; wpływy z tych podatków stanowiłyby także źródło finansowania wydatków publicznych
Poddał ostrej krytyce doszukiwanie się analogii między gospodarką prywatną a gospodarką publiczną - celem państwa nie jest osiąganie zysków .
Poglądy Hansena przyczyniły się do lepszego i nie dogmatycznego podejścia do długu publicznego .
Konsekwencją poglądów Hansena na kwestie równowagi budżetowej długu publicznego i wydatków publicznych w okresie depresji jest koncepcja sporządzania dwóch odrębnych budżetów :
· budżetu operacyjnego
· budżetu kapitałowego
Budżet operacyjny - jest związany z realizacją bieżących zadań publicznych, wzrastających zwłaszcza w okresie depresji, np. w związku z zasiłkami dla bezrobotnych. Budżet operacyjny jest poddany silnym wpływom przebiegu cyklu koniunkturalnego, gdyż system dochodów publicznych opiera się na dochodach silnie reagujących na zmiany zachodzące w cyklu koniunkturalnym ( podatki dochodowe i cła ). W konsekwencji państwo, aby zachować płynność finansową, musi pożyczać, a budżet w poszczególnych latach nie zawsze może i musi być zrównoważony. Uważa, że zaciąganie pożyczek w ramach budżetu operacyjnego powinno doprowadzać do ich spłacenia w okresie polepszenia koniunktury. W związku z tym proponuje nawet wprowadzenie przyspieszonej amortyzacji pożyczek, aby szybciej dojść do równowagi budżetowej.
Budżet kapitałowy - polega na opracowaniu planu wydatków długoterminowych, tak aby zapewnić niezbędne środki pieniężne na realizowane przez państwo zadania ( inwestycje ). Sporządzenie budżetu kapitałowego ma też pomóc udzielić odpowiedzi na pytanie : w jakim stopniu wydatki kapitałowe mogą być pokryte z dochodów zwyczajnych ( podatków ), a w jakim stopniu wydatki kapitałowe wymagają zaciągania pożyczek ?
Hansen podkreśla, że oba budżety muszą być ze sobą powiązane .
Koncepcja finansów funkcjonalnych A. Lernera
W jego opinii zasadniczym kryterium stosowania instrumentów fiskalnych, tak po stronie dochodów jak i po stronie wydatków, jest skuteczność działania w celu zapewnienia pełnego zatrudnienia oraz zapobiegania inflacji. Środkiem od osiągnięcia tych celów jest regulowanie wydatków rządowych - krajowych i zagranicznych.
Lener zaleca wzrost wydatków publicznych wtedy, gdy wydatki prywatne są niewystarczające do zapewnienia pełnego zatrudnienia, oraz zastosowanie progresywnych podatków wtedy, gdy nadmierny wzrost wydatków globalnych grozi wywołaniem zjawisk inflacyjnych
Zaleca stosowanie wszelkich środków polityki finansowej państwa, byleby były tylko skuteczne , stąd nazwa "finanse funkcjonalne " . Do środków tych zalicza nie tylko podatki i wydatki publiczne , lecz także zaciąganie i spłatę długów oraz emisję i wycofywanie pieniądza z obiegu.
Teorie finansów publicznych według JM Buchanana
1. Koncepcje organiczne :
Instytucja państwa jest integralnym elementem społeczeństwa . Państwo działa głownie przez wydatki w imieniu na rzecz całego społeczeństwa . Podstawowym kryterium wydatków publicznych powinno być maksymalizowanie społecznej użyteczności ( social utility ) lub ogólnego dobrobytu ( general walfare ).
Przez finanse publiczne rząd może zwiększyć użyteczność pieniężnych pieniężnych środków publicznych, ma się to odbywać przez takie kształtowanie dochodów publicznych , głównie z podatków , oraz takie alokowanie środków budżetowych , aby korzyści odniesione przez społeczeństwo z wydatkowania publicznego przekroczyły negatywne skutki ciężarów podatkowych.
2. Koncepcje indywidualistyczne :
Państwo i poszczególni obywatele są antagonistycznymi stronami, stąd też działalność państwa prowadzi do zmiany dochodów osiągniętych przez obywateli w ramach gospodarki rynkowej. Za zapłacone podatki obywatel otrzymuje określone świadczenie.
Trzy rodzaje systemów fiskalnych :
1) system pogłębiający nierównomierny podział dochodów w społeczeństwie ( aggregative system )
2) system neutralny ( status quo system )
3) system redystybucyjny ( redustributive system )
W pierwszym systemie fiskalnym osoby o niskich dochodach po dokonaniu operacji podatkowo-wydatkowych przez skarb państwa mają saldo dodatnie gdyż wpłacają więcej niż otrzymują w postaci świadczeń . Osoby o wysokich dochodach mają saldo ujemne (gdyż uzyskują premię od państwa )gdyż wartość uzyskanych świadczeń przewyższa wielkość poniesionych ciężarów podatkowych .
System neutralny - zerowe saldo
W redystrybucyjnym systemie jednostki o niskich dochodach wykazują saldo ujemne, co oznacza, że korzystają z większych świadczeń, niż wnoszą do budżetu. Z kolei osoby o wysokich dochodach wykazują saldo dodatnie , czyli " dopłacają " do osób gorzej sytuowanych.
NEOLIBERALIZM I NOWY KONSERWATYZM FISKALNY
Instrumenty fiskalne przeniesione na instrumenty monetarne
Monetaryści uważali za kluczową kwestię regulację podaży pieniądza, głównie za pomocą instrumentów pośrednich , takich jak stopy procentowe, kursy walutowe, stopy obowiązujących rezerw.
Główne założenia nowego konserwatyzmu fiskalnego :
1. Bezwzględnie zrównoważony budżet i to w okresie roku fiskalnego, a nie - jak proponowała szkoła neokeynowska - w okresie cyklu koniunktearnego.
2. Zdecydowane ograniczenie skali redystrybucji PKB przez system finansów, gdyż powoduje to efekt wypychania zasobów gospodarczych poza obieg stricte gospodarczy, a więc nieprodukcyjne ich wykorzystanie.
3. Konsekwencją powyższego jest powrót do koncepcji jak najmniejszego budżetu państwa przez cięcia w wydatkach nie tylko gospodarczych, lecz także socjalnych.
4. Skutkiem tego będzie zmniejszenie ciężarów podatkowych , co oznacza powrót do koncepcji jak najniższych podatków.
5. Z kolei zmniejszenie podatków zbliży politykę podatkową do paradygmatu konserwatyzmu fiskalnego - podatku neutralnego względem gospodarki.
6. Wszystkie te działania powinny doprowadzić do radykalnego zmniejszenia długu publicznego, który według nowego konserwatyzmu fiskalnego stał się uosobieniem wszelkiego zła, tak w wymiarze ekonomicznym ja i etycznym ( obciążenie przyszłych pokoleń długami obecnej generacji)
PODSUMOWANIE
1. Wielowiekowe doświadczenia w posługiwaniu się instrumentami fiskalnymi skłaniają do postawienia tezy, że nie można w sposób jednoznaczny określić uniwersalnych standardów polityki fiskalnej. Konieczne jest kierowanie się zasadą relatywizmu, czyli doboru narzędzi fiskalnych do panujących warunków gospodarczych, politycznych, historycznych, religijnych itp.
2. Rozwój instytucji państwa, czy szerzej władz publicznych, rozwój cywilizacyjny itd. Zmusza do wykorzystania takich narzędzi fiskalnych, jak podatki i wydatki publiczne. Ich stosowanie nie pozostaje bez wpływu na procesy stricte gospodarcze, a koncepcja neutralności podatkowej względem gospodarki jest utopijna. Wynika stąd wniosek, że w warunkach gospodarki pieniężnej konieczna jest koordynacja polityki fiskalnej z polityką monetarną.
- teoretyczno - ekonomiczne
- społeczno - polityczne
Teorie mają za zadanie sprawdzić się w dłuższym okresie czasu
OKRES PRZEDKAPITALISTYCZNY
Okres starożytny -
- wiele dochodów państwa,
- główne wydatki na prowadzenie wojen i utrzymanie armii
- najważniejsza własność
Sprawiedliwe rozłożenie ciężarów ( ekwiwalentne ponoszenie daniny w stosunku do otrzymanego świadczenia )
Średniowiecze
św. Tomasz z Akwinu : - teoria słusznej ceny ( cena powinna być sprawiedliwa )
- był przeciwnikiem lichwy
JP II - płaca powinna być godziwa
Kamerialiści : Pfeiffer " Jakość i wielkość potrzeb państwowych oraz wypływających z nich wydatków są rezultatem działalności państwa, które ma na celu dobrobyt całego narodu "
Zalecali pobieranie podatków nie tam gdzie można lecz tam gdzie trzeba
Jako pierwsi postawili kwestię granic wydatków publicznych a więc i pośrednio granic opodatkowania . Wskazali metodę budowy budżetu państwa rozpoczynać należy od potrzeb państwa, czyli od wydatków do których należy dostosować dochody. Justi sformułował zasadę rocznego sporządzania budżetu
W Polsce zwolennicy kamerialistów m.in. Jan Ferdynand Nax
3 główne podatki
1) podatek gruntowy ( najbardziej sprawiedliwy opierający się na katastrze ( wartości ))
2) podatek od osób ( pogłówne ) ( który uważał za niesprawiedliwy )
3) podatek od rzeczy ( akcyza , człopowe , podatek od dóbr luksusowych ) zwolennik wysokiego opodatkowania tych dóbr
Merkantyliści - preferowali gosp krajową i uważali że należy ją chronić za pomocą systemu podatków i ceł
Kolbertyzm - Jean Baptiste Colbert - standaryzacja prawa regulującego system podatkowy, celny, administracyjny.
Przyczynił się do rozbudowy armii lądowej i floty morskiej, zdobywania kolonii i zakładania kampanii handlowych, rozbudowy manufaktur królewskich i ochrony rodzimej produkcji przez elastyczny system ceł importowanych
Fizjokratyzm - pogląd że jedynym źródłem bogactwa i dochodu czystego jest rolnictwo a ściślej ziemia jedynie praca w rolnictwie ma charakter produkcyjny
Koncepcja podatku jedynego który powinni płacić wyłącznie właściciele ziemscy
FINANSE PUBLICZNE W OKRESIE POWSTAWANIA KAPITALIZMU
Przejście z gospodarki feudalnej do kapitalistycznej wymagało zgromadzenia niezbędnych funduszy
W historii gospodarki ten okres nazywany pierwotną akumulacją kapitału
Akumulacja pierwotna miała charakter brutalny, uciekano do przemocy, grabieży, wywłaszczeń przy czynnej pomocy państwa. Państwo popierało akumulację pierwotną m.in. przez wydzierżawianie podatków, wydzierżawienie zasobów i majątków królewskich (np. żup solnych, floty), dokonywanie zamówień inwestycyjnych oraz kontraktowanie dostaw dla wojska. Środki uzyskane z podatków kierowane były do firm prywatnych, co umożliwiało ich ekspansję i akumulację kapitału.
LIBERALNA MYŚL FINANSOWA
Teoretyczne i ideologiczne podstawy liberalizmu gospodarczego stworzył Adam Smith twórca klasycznej ekonomii . Kamienie węgielnym liberalizmu jest wolność gospodarcza, wolna konkurencja, silny indywidualizm gospodarczy
Własność prywatna jest warunkiem rozwoju przedsiębiorczości wobec tego rola państwa powinna ograniczać się do tworzenia warunków do swobodnego działania praw rynku.
3 założenia :
1} polityka podatkowa powinna być neutralna, tzn. w jej wyniku nie mogą następować zmiany w podziale dochodów (ukształtowanych w warunkach produkcji) w społeczeństwie,
2) ciężary podatkowe społeczeństwa powinny być takie, aby nic hamowały aktywności gospodarczej oraz nie ograniczały zdolności gospodarstw domowych do gromadzenia oszczędności,
3) system podatkowy powinien zawierać takie podatki pośrednie, aby ciężary podatkowe ponosili w istotnym stopniu również pracownicy najemni, pozwoliłoby zwiększać możliwości oszczędzania i inwestowania przez przedsiębiorców.
1. równość
2. pewność
3. dogodność
4. taniość
ORTODOKSYJNA TEORIA FINANSÓW PUBLICZNYCH
Zaleca aby budżet państwa był jak najmniejszy - J.B Say - podatek jest ciężarem nie tylko z prywatnego lecz także społecznego punktu widzenia
Ograniczenie wydatków państwowych sprzyja umiarkowanej zwyżce cen i płac
Koncepcja małego budżet oznacza że powinien on być tworzony do takiej wysokości która pozwala finansować ewidentne zadania publiczne państwa a zwłaszcza zapewnienie ładu wewnętrznego i obrony narodowej
Szukanie podobieństw między gospodarstwem domowym , przedsiębiorstwem prywatnym i gospodarstwem publicznym
Przeznaczenie zaciągniętych pożyczek:
Jeżeli nie uda się uniknąć deficytu budżetowego, musi być on bezwzględnie przeznaczony na finansowanie przeznaczony na finansowanie rozwoju gospodarczego.
Pożyczki te powinny być zaciągane w ramach operacji długoterminowych, tak aby nie zwiększać bieżących kapitałów potrzebnym przedsiębiorstwom prywatnym.
Pożyczki te powinny być jak najszybciej spłacone, aby nie zwiększać kosztów obsługi długu.
4 założenia :
1) równowaga ekonomiczna gospodarki
2) równość między oszczędnościami i inwestycjami
3) komplementarność między konsumpcją i oszczędnościami
4) stała suma oszczędności w warunkach równowagi ekonomicznej
PIRWSZE PRÓBY INTERWENCJONALIZU FISKALNEGO
Państwo powinno mieć warunki do akumulacji i osiągania zysków
Teza Wagnera oparta jest na analizie obserwacji że wraz z rozwojem społecznym władze publiczne zgłaszają popyt na coraz większe dochody , stanowiące skutek rosnących wydatków sytuacja wynika z faktu ze potrzeby publiczne rosną szybciej niż potrzeby indywidualne
Teoria Wagnera przyczyniła się do rozwoju ubezpieczeń społecznych
Wilhelm von Gerloff - prawo oporu wobec podatków. Wzrost wydatków publicznych nieuchronnie prowadzi do wzrostu podatków a to z kolei staje się podstawą indywidualnego i zorganizowanego oporu podatników przed rosnącymi podatkami
Finanse publiczne , (autostrady , produkcja zbrojeniowa)
REWOLUCJA KEYNESOWSKA
Zerwanie z ortodoksyjna teorią finansów
Odrzucił zasadę że działalność wydatkowa państwa musi mieścić się w granicach gromadzonych dochodów
Finanse publiczne stały się głównymi narzędziami interwencji państwa
Ich celem było :
1. pobudzenie efektywnego popytu w gospodarce, zgłaszanego ze strony wszystkich podmiotów, popytu warunkującego rozwój inwestycji, a przez to wzrost produkcji i spadek bezrobocia.
2. Łagodzenie wahań cyklu koniunkturalnego - traktowane jako środek polityki antyrecesyjnej i antykryzysowej - m.in. przez stosowanie automatycznych stabilizatorów koniunktury; ich role mają spełniać odpowiednio skonstruowane podatki ( skale podatkowe ) , które w okresie boomu mają hamować ekspansję przedsiębiorstw ( podatki progresywne ), a w okresie słabnącego tempa wzrostu gospodarczego pobudzać przedsiębiorców ( łagodniejsze ciężary podatkowe) ; rolę automatycznego stabilizatora koniunktury maiły też odgrywać zasiłki dla bezrobotnych.
NEOKEYNOWSKIE TEORIE FINANSÓW PUBLICZNYCH
Zalecenia A.H. Hansena
Odrzucenie zasady zrównoważonego budżetu
Równowaga budżetowa nie może być celem samym w sobie i powinna być traktowana jako jeden z elementów funkcjonowania ogólnego mechanizmu gospodarki rynkowej.
4 metody finansowania wydatków rządowych
1. Zaciągać kredyty w bankach handlowych podczas depresji; Hansen uzasadnia to faktem, iż kredyty bankowe oddziałują najbardziej ekspansywnie na gospodarkę
2. Zaciągnięte kredyty bankowe dadzą gospodarce silny impuls rozwojowy, wyrażający się wzrostem dochodu narodowego oraz wzrostem oszczędności; impuls ten nie jest jednak na tyle silny, aby zlikwidować bezrobocie, wobec tego dalszy wzrost gospodarki jest możliwy przez finansowanie wydatków publicznych i zwiększenie popytu. Źródłem finansowania wydatków - w tej fazie przywracania równowagi - są wspomniane wyżej oszczędności
3. W chwili przywrócenia równowagi w gospodarce oraz osiągnięcia stanu pełnego zatrudnienia, wydatki publiczne powinny być finansowane z progresywnych podatków dochodowych. Hansen wprowadził więc koncepcję budżetu dynamicznego
4. Hansen zdawał sobie sprawę, że w przypadku pełnego zatrudnienia i wzrostu płac w gospodarce możliwe jest pojawienie się silnej presji inflacyjnej. W takiej sytuacji zalecał hamowanie inflacji przez stosowanie podatków od konsumpcji; wpływy z tych podatków stanowiłyby także źródło finansowania wydatków publicznych
Poddał ostrej krytyce doszukiwanie się analogii między gospodarką prywatną a gospodarką publiczną - celem państwa nie jest osiąganie zysków .
Poglądy Hansena przyczyniły się do lepszego i nie dogmatycznego podejścia do długu publicznego .
Konsekwencją poglądów Hansena na kwestie równowagi budżetowej długu publicznego i wydatków publicznych w okresie depresji jest koncepcja sporządzania dwóch odrębnych budżetów :
· budżetu operacyjnego
· budżetu kapitałowego
Budżet operacyjny - jest związany z realizacją bieżących zadań publicznych, wzrastających zwłaszcza w okresie depresji, np. w związku z zasiłkami dla bezrobotnych. Budżet operacyjny jest poddany silnym wpływom przebiegu cyklu koniunkturalnego, gdyż system dochodów publicznych opiera się na dochodach silnie reagujących na zmiany zachodzące w cyklu koniunkturalnym ( podatki dochodowe i cła ). W konsekwencji państwo, aby zachować płynność finansową, musi pożyczać, a budżet w poszczególnych latach nie zawsze może i musi być zrównoważony. Uważa, że zaciąganie pożyczek w ramach budżetu operacyjnego powinno doprowadzać do ich spłacenia w okresie polepszenia koniunktury. W związku z tym proponuje nawet wprowadzenie przyspieszonej amortyzacji pożyczek, aby szybciej dojść do równowagi budżetowej.
Budżet kapitałowy - polega na opracowaniu planu wydatków długoterminowych, tak aby zapewnić niezbędne środki pieniężne na realizowane przez państwo zadania ( inwestycje ). Sporządzenie budżetu kapitałowego ma też pomóc udzielić odpowiedzi na pytanie : w jakim stopniu wydatki kapitałowe mogą być pokryte z dochodów zwyczajnych ( podatków ), a w jakim stopniu wydatki kapitałowe wymagają zaciągania pożyczek ?
Hansen podkreśla, że oba budżety muszą być ze sobą powiązane .
Koncepcja finansów funkcjonalnych A. Lernera
W jego opinii zasadniczym kryterium stosowania instrumentów fiskalnych, tak po stronie dochodów jak i po stronie wydatków, jest skuteczność działania w celu zapewnienia pełnego zatrudnienia oraz zapobiegania inflacji. Środkiem od osiągnięcia tych celów jest regulowanie wydatków rządowych - krajowych i zagranicznych.
Lener zaleca wzrost wydatków publicznych wtedy, gdy wydatki prywatne są niewystarczające do zapewnienia pełnego zatrudnienia, oraz zastosowanie progresywnych podatków wtedy, gdy nadmierny wzrost wydatków globalnych grozi wywołaniem zjawisk inflacyjnych
Zaleca stosowanie wszelkich środków polityki finansowej państwa, byleby były tylko skuteczne , stąd nazwa "finanse funkcjonalne " . Do środków tych zalicza nie tylko podatki i wydatki publiczne , lecz także zaciąganie i spłatę długów oraz emisję i wycofywanie pieniądza z obiegu.
Teorie finansów publicznych według JM Buchanana
1. Koncepcje organiczne :
Instytucja państwa jest integralnym elementem społeczeństwa . Państwo działa głownie przez wydatki w imieniu na rzecz całego społeczeństwa . Podstawowym kryterium wydatków publicznych powinno być maksymalizowanie społecznej użyteczności ( social utility ) lub ogólnego dobrobytu ( general walfare ).
Przez finanse publiczne rząd może zwiększyć użyteczność pieniężnych pieniężnych środków publicznych, ma się to odbywać przez takie kształtowanie dochodów publicznych , głównie z podatków , oraz takie alokowanie środków budżetowych , aby korzyści odniesione przez społeczeństwo z wydatkowania publicznego przekroczyły negatywne skutki ciężarów podatkowych.
2. Koncepcje indywidualistyczne :
Państwo i poszczególni obywatele są antagonistycznymi stronami, stąd też działalność państwa prowadzi do zmiany dochodów osiągniętych przez obywateli w ramach gospodarki rynkowej. Za zapłacone podatki obywatel otrzymuje określone świadczenie.
Trzy rodzaje systemów fiskalnych :
1) system pogłębiający nierównomierny podział dochodów w społeczeństwie ( aggregative system )
2) system neutralny ( status quo system )
3) system redystybucyjny ( redustributive system )
W pierwszym systemie fiskalnym osoby o niskich dochodach po dokonaniu operacji podatkowo-wydatkowych przez skarb państwa mają saldo dodatnie gdyż wpłacają więcej niż otrzymują w postaci świadczeń . Osoby o wysokich dochodach mają saldo ujemne (gdyż uzyskują premię od państwa )gdyż wartość uzyskanych świadczeń przewyższa wielkość poniesionych ciężarów podatkowych .
System neutralny - zerowe saldo
W redystrybucyjnym systemie jednostki o niskich dochodach wykazują saldo ujemne, co oznacza, że korzystają z większych świadczeń, niż wnoszą do budżetu. Z kolei osoby o wysokich dochodach wykazują saldo dodatnie , czyli " dopłacają " do osób gorzej sytuowanych.
NEOLIBERALIZM I NOWY KONSERWATYZM FISKALNY
Instrumenty fiskalne przeniesione na instrumenty monetarne
Monetaryści uważali za kluczową kwestię regulację podaży pieniądza, głównie za pomocą instrumentów pośrednich , takich jak stopy procentowe, kursy walutowe, stopy obowiązujących rezerw.
Główne założenia nowego konserwatyzmu fiskalnego :
1. Bezwzględnie zrównoważony budżet i to w okresie roku fiskalnego, a nie - jak proponowała szkoła neokeynowska - w okresie cyklu koniunktearnego.
2. Zdecydowane ograniczenie skali redystrybucji PKB przez system finansów, gdyż powoduje to efekt wypychania zasobów gospodarczych poza obieg stricte gospodarczy, a więc nieprodukcyjne ich wykorzystanie.
3. Konsekwencją powyższego jest powrót do koncepcji jak najmniejszego budżetu państwa przez cięcia w wydatkach nie tylko gospodarczych, lecz także socjalnych.
4. Skutkiem tego będzie zmniejszenie ciężarów podatkowych , co oznacza powrót do koncepcji jak najniższych podatków.
5. Z kolei zmniejszenie podatków zbliży politykę podatkową do paradygmatu konserwatyzmu fiskalnego - podatku neutralnego względem gospodarki.
6. Wszystkie te działania powinny doprowadzić do radykalnego zmniejszenia długu publicznego, który według nowego konserwatyzmu fiskalnego stał się uosobieniem wszelkiego zła, tak w wymiarze ekonomicznym ja i etycznym ( obciążenie przyszłych pokoleń długami obecnej generacji)
PODSUMOWANIE
1. Wielowiekowe doświadczenia w posługiwaniu się instrumentami fiskalnymi skłaniają do postawienia tezy, że nie można w sposób jednoznaczny określić uniwersalnych standardów polityki fiskalnej. Konieczne jest kierowanie się zasadą relatywizmu, czyli doboru narzędzi fiskalnych do panujących warunków gospodarczych, politycznych, historycznych, religijnych itp.
2. Rozwój instytucji państwa, czy szerzej władz publicznych, rozwój cywilizacyjny itd. Zmusza do wykorzystania takich narzędzi fiskalnych, jak podatki i wydatki publiczne. Ich stosowanie nie pozostaje bez wpływu na procesy stricte gospodarcze, a koncepcja neutralności podatkowej względem gospodarki jest utopijna. Wynika stąd wniosek, że w warunkach gospodarki pieniężnej konieczna jest koordynacja polityki fiskalnej z polityką monetarną.
W kategorii: Prawo