Reformacja
Anabaptyzm, wyznanie reformowane nie uznające chrztu niemowląt za to uznające równość społeczną. Jego organizatorem był Tomasz Muntzer.
Anglikanizm, wyznanie rozformowane w Anglii, uznające \"głową kościoła\" króla angielskiego, od Aktu Supremacji, ogłoszonego w 1534. przez Henryka VIII Tudora.
Arianie, inaczej \"Bracia Polscy\", tzn. Zbiór Mniejszy polskiego kościoła kalwińskiego. Najbardziej radykalny odłam polskiej reformacji, odrzucający dogmat o Trójcy Świętej.
Arrasy, nazwa tkanin artystycznych z XV-XVI w, z miasta Arras, we Francji. Przeważnie zdobionych motywami figuralnymi, z dodatkiem nici srebrnych i złotych.
Bulla, nazwa okrągłej pieczęci metalowej odciskanej obustronnie, także przytwierdzonego do odcisku dokumentu. Bullą \"Exurge Domine\" papież Leon X potępił Marcina Lutra.
Carpe Diem, łac. \"chwytaj dzień\" zasada wykorzystywania każdego dnia, każdej chwieli, tj. nie marnowania czasu. Myśli Horacego upowszechniona w renesansie.
\"Cuius regio eius religio\", łac. \"Czyj kraj tego religia\", zasada przyjęta po zakończeniu wojen religijnych w Niemczech w 155r w tzw. pokoju augsburskim tj. w Augtsurgu.
Demokracja szlachecka, typ ustroju, od 2 poł.XVw. 1454, Szlachta jako klasa rządząca korzystała z pełni praw obywatelskich i przywilejów stanowych.
Dyzunici, przeciwnicy unii brzeskiej tj. podporządkowania się prawosławia hierarchii rzymskiej.
Dziesięcina, opłata na rzecz kościoła obciążająca cała ludność, dz. snopowa oznaczała, co 10 snop na polu dla kościoła, dz. małdratowa lub dz. pieniężna określała ilość zboża lub pieniędzy z łanu, szlachta płaciła dz. swobodną tj. do wybranej przez siebie instytucji kościelnej. Nieuiszczanie dz. groziło ekskomuniką.
Flota kaperska, inaczej piraci, hol. Kaper tj. korsarz., „kaperowani” tj. przekupywania w celu obrony wybrzeża lub tzw. Straży Morza np. przez króla Zygmunta Augusta w czasie I wojny północnej w latach 1557-1570.
Hetman, niem. Hauptaman, dowódca wojskowy, w dawnej Polsce i na Litwie najwyższy dowódca wojsk zaciężnych.
Hugenoci, protestanci francuscy wyznania kalwińskiego. Nazwa wzięta od imienia przywódcy Hugo Besancon’a.
Humanizm, prąd umysłowy i kulturalny okresu odrodzenia przeciwstawiający się filozofii scholastycznej i kulturze średniowiecza, w centrum zainteresowania umieszczający człowieka.
Incompatibilia, postulat ruchu egzekucyjnego, dosłownie zakaz łączenia stanowisk dygnitarskich np. kasztana i wojewody.
Izba poselska, izba niższa parlamentu, inaczej sejm, ale także nazwa obu połączonych izb; poselskiej i senatorskiej. W izbie poselskiej zasiadało 170 posłów, 122 z Korony i 48 z Litwy. Obradom przewodniczył marszałek.
Kalwinizm, protestancka doktryna religijna stworzona przez Jana Kalwina, przyjęta przez kościoły ewangelicko- reformowane.
Kanclerz, kierownik kancelarii królewskiej, inaczej pieczętarz, trzymający wielką pieczęć koronną.
Kontrreformacja, reakcja kościoła katolickiego na reformację, dążąca do odzyskania utraconych wpływów. Podstawą ideologiczną kontrreformacji były uchwały soboru w Trydencie.
Królewszczyzna, dobra ziemskie należące do króla nadawane w dzierżawie, jako zastaw lub darowizny, głównie w celu jednania sobie stronników. W XVI w. Nastąpił ich podział na tzw. Dobra stołowe tj. ekonomie królewskie i dobra koronne, które zachowały miano królewszczyzn, część uzyskiwanych z nich dochodów przeznaczona była na obronę państwa.
Kwarta, podatek na wojsko. 1/5 z królewszczyzny dla dzierżawcy, 3/5 do skarbu królewskiego i 1/5 do skarbu kwarcianego w Rawie Mazowieckiej. Wojsko kwarciane zastąpiło tzw. „obronę potoczną”. (wojsko utrzymywane na koszt która)
Liberum Veto, łac. Wolne „nie pozwalam”, prawo związane zasadą jednomyślnością w podejmowaniu uchwał przez sejm, pozwalające każdemu posłowi na zerwanie obrad sejmu.
„Lewiatan”, tytuł książki Tomasza Hobbsa, nawiązujący do potęgi jako biblijnego potwora, monstrum.
Luteranizm, jeden z głównych nurtów wyznań chrześcijańskich, nazwa pochodzi od nazwiska Marcina Lutra. Podstawą odrębności jest uznawanie Biblii za jedyne źródło objawienia.
Nihil novi, potoczna nazwa konstytucji uchwalonej na sejmie radomskim w 1505r. zakazująca królowi wydawania nowych ustaw bez zgody senatu i izby poselskiej. „odtąd na potomne czasy nic nowego o nas bez nas....”.
„Noc Bartłomieja ”, określenie rzezi hugetów we Francji dokonanej na rozkaz Katarzyny Medycejskiej 24.VIII.1572. Zabito wtedy ok.30 tys. osób, także członka Rady królewskiej, protestanta admirała Coligny.
Protestantyzm, określenie wyznań reformowanych, nazwa pochodzi od protestu na sejmie Rzeszy w Spirze, w 1529r. przeciwko zakazowi propagandy luterańskiej.
Przywileje, szczególne uprawiania, w Polsce szlacheckiej zwolnienia stanowe: podatkowe, honorowe, gwarantujące nietykalność majątkową i osobistą, doprowadziły do ukształtowania się demokracji szlacheckiej.
Reformacja, ruch religijny w XVI w. dążący do wprowadzenia reform w kościele katolickim w zakresie doktryny, organizacji i obyczajów (kultu). Przybrał formę walki społ-polit., doprowadził do utworzenia nowych wyznań zwanych protestanckim.
Renesans, łac. Rinascita tj. odrodzenie, odrodzenie się w literaturze, sztuce, głn. architekturze, zainspirował witalnością starożytnych wyznań protestanckimi.
Ruch egzekucyjny, program obozu średnioszlacheckiego wysuwających postulaty ujednolicenia obowiązujących praw, reformy skarbu, sądownictwa, wojska oraz zwrotu nieprawnie trzymanych przez magnatów królewszczyzn.
„Sarmackie Ateny”, jedno z pierwszych gimnazjów, w których uczono po polsku, słynna szkoła i drukarnia ariańska w Pińczowie.
Sejm walny, najwyższy organ ustawodawczy, ukształtowany w XV w. Na rozwoju sejmu walnego wpłynęły przywileje szlacheckie i ugruntowanie się elekcyjności tronu. Od 1493 sejm walny składał się z 2 izb, senatu i izby poselskiej.
Sekularyzacja, zaświatrzenie, przyjęcie własności kościelnej, usuwanie wpływów kościoła z różnych dziedzin życia. Inaczej laicyzacja.
Senat, izba wyższa parlamentu. W dawnej Polsce w senacie zasiadali wojewodowie, kasztelani, ministrowie tj. marszałkowie, podsarbowie, kanclerze arcybiskupi i biskupi. Sesje senatu odbywały się w obecności króla.
Unia brzeska, podporządkowanie hierarchii prawosławnej na synodzie w Brześciu Litewskim w 1596r.
Unia realna, tj. połączenie państw i utworzenie ich wspólnych instytucji wewnętrznych, np. unia lubelska polsko- litewska w 1569r.
„Utopia”, tytuł książki Tomasza Morusa, oznacza stworzone w wyobraźni, „państwo idealne”, także mrzonka, nierealny pomysł.
Wojna kokosza, rozkosz anty królewski pod Lwowem, w 1537r. Pogardliwa nazwa uknuta przez magnaterię rojalistycznie prześmiewczo określającą, że szlachta zakończyła opór, kiedy zjadła wszystkie okoliczne kury.
Wojna popia, wojna polsko- krzyżacka o obsadę biskupstwa warmińskiego.
Daty;
Akt supremacji- 1534
Panowanie Henryka VIII- 1509-1547
Bitwa pod Mohaczem- 1526
Spotkanie Jagiellonów i Habsburgów i układ w Wiedniu- 1515
Hołd pruski- 10.IV.1525
Sekularyzacja Inflant- 29.XI.1561
Konstytucje Karnkowskiego- 1570
Edykt nantejski- 1598
Wojna o Inflanty- 1557-1570
Wcielenie Mazowsza do Korony- 1526
Powstanie Komisji Morskiej- 1568
Konstytucja Nihil Novi- 1505
Wojna kokosza- 1537
Bitwa pod Orszą- 7.IX.1514
Panowanie Zygmunta Starego- 1506-1548
Unia lubelska- 1569
Ostania wojna z Zakonem Krzyżackim- 1519-1521
Wojna popia- 1478-1479
Panowanie Zygmunta Augusta- 1548-1572
Sobór w Trydencie- 1545-1563
Pokój wieczysty Zygmunta Starego z Turcją- 1533
Pokój augsburski- 1555
Unia brzeska- 1596
Lata życia hetmana Jana Tarnowskiego- 1488-1561
Przekład Biblii Jakuba Wujka- 1594
Wystąpienie Lutra przeciwko sprzedaży odpustów- 31.X.15517
Sejm Rzeszy w Spirze- 1529
Lata życia Mikołaja Kopernika- 1473-1543
Lata życia Leonarda da Vinci- 1452-1519
Lata życia Michała Anioła- 1475-1564
Lata życia Rafaela Santi- 1483-1520
Lata życia Erazma z Rotterdamu- 1467-1536
Anglikanizm, wyznanie rozformowane w Anglii, uznające \"głową kościoła\" króla angielskiego, od Aktu Supremacji, ogłoszonego w 1534. przez Henryka VIII Tudora.
Arianie, inaczej \"Bracia Polscy\", tzn. Zbiór Mniejszy polskiego kościoła kalwińskiego. Najbardziej radykalny odłam polskiej reformacji, odrzucający dogmat o Trójcy Świętej.
Arrasy, nazwa tkanin artystycznych z XV-XVI w, z miasta Arras, we Francji. Przeważnie zdobionych motywami figuralnymi, z dodatkiem nici srebrnych i złotych.
Bulla, nazwa okrągłej pieczęci metalowej odciskanej obustronnie, także przytwierdzonego do odcisku dokumentu. Bullą \"Exurge Domine\" papież Leon X potępił Marcina Lutra.
Carpe Diem, łac. \"chwytaj dzień\" zasada wykorzystywania każdego dnia, każdej chwieli, tj. nie marnowania czasu. Myśli Horacego upowszechniona w renesansie.
\"Cuius regio eius religio\", łac. \"Czyj kraj tego religia\", zasada przyjęta po zakończeniu wojen religijnych w Niemczech w 155r w tzw. pokoju augsburskim tj. w Augtsurgu.
Demokracja szlachecka, typ ustroju, od 2 poł.XVw. 1454, Szlachta jako klasa rządząca korzystała z pełni praw obywatelskich i przywilejów stanowych.
Dyzunici, przeciwnicy unii brzeskiej tj. podporządkowania się prawosławia hierarchii rzymskiej.
Dziesięcina, opłata na rzecz kościoła obciążająca cała ludność, dz. snopowa oznaczała, co 10 snop na polu dla kościoła, dz. małdratowa lub dz. pieniężna określała ilość zboża lub pieniędzy z łanu, szlachta płaciła dz. swobodną tj. do wybranej przez siebie instytucji kościelnej. Nieuiszczanie dz. groziło ekskomuniką.
Flota kaperska, inaczej piraci, hol. Kaper tj. korsarz., „kaperowani” tj. przekupywania w celu obrony wybrzeża lub tzw. Straży Morza np. przez króla Zygmunta Augusta w czasie I wojny północnej w latach 1557-1570.
Hetman, niem. Hauptaman, dowódca wojskowy, w dawnej Polsce i na Litwie najwyższy dowódca wojsk zaciężnych.
Hugenoci, protestanci francuscy wyznania kalwińskiego. Nazwa wzięta od imienia przywódcy Hugo Besancon’a.
Humanizm, prąd umysłowy i kulturalny okresu odrodzenia przeciwstawiający się filozofii scholastycznej i kulturze średniowiecza, w centrum zainteresowania umieszczający człowieka.
Incompatibilia, postulat ruchu egzekucyjnego, dosłownie zakaz łączenia stanowisk dygnitarskich np. kasztana i wojewody.
Izba poselska, izba niższa parlamentu, inaczej sejm, ale także nazwa obu połączonych izb; poselskiej i senatorskiej. W izbie poselskiej zasiadało 170 posłów, 122 z Korony i 48 z Litwy. Obradom przewodniczył marszałek.
Kalwinizm, protestancka doktryna religijna stworzona przez Jana Kalwina, przyjęta przez kościoły ewangelicko- reformowane.
Kanclerz, kierownik kancelarii królewskiej, inaczej pieczętarz, trzymający wielką pieczęć koronną.
Kontrreformacja, reakcja kościoła katolickiego na reformację, dążąca do odzyskania utraconych wpływów. Podstawą ideologiczną kontrreformacji były uchwały soboru w Trydencie.
Królewszczyzna, dobra ziemskie należące do króla nadawane w dzierżawie, jako zastaw lub darowizny, głównie w celu jednania sobie stronników. W XVI w. Nastąpił ich podział na tzw. Dobra stołowe tj. ekonomie królewskie i dobra koronne, które zachowały miano królewszczyzn, część uzyskiwanych z nich dochodów przeznaczona była na obronę państwa.
Kwarta, podatek na wojsko. 1/5 z królewszczyzny dla dzierżawcy, 3/5 do skarbu królewskiego i 1/5 do skarbu kwarcianego w Rawie Mazowieckiej. Wojsko kwarciane zastąpiło tzw. „obronę potoczną”. (wojsko utrzymywane na koszt która)
Liberum Veto, łac. Wolne „nie pozwalam”, prawo związane zasadą jednomyślnością w podejmowaniu uchwał przez sejm, pozwalające każdemu posłowi na zerwanie obrad sejmu.
„Lewiatan”, tytuł książki Tomasza Hobbsa, nawiązujący do potęgi jako biblijnego potwora, monstrum.
Luteranizm, jeden z głównych nurtów wyznań chrześcijańskich, nazwa pochodzi od nazwiska Marcina Lutra. Podstawą odrębności jest uznawanie Biblii za jedyne źródło objawienia.
Nihil novi, potoczna nazwa konstytucji uchwalonej na sejmie radomskim w 1505r. zakazująca królowi wydawania nowych ustaw bez zgody senatu i izby poselskiej. „odtąd na potomne czasy nic nowego o nas bez nas....”.
„Noc Bartłomieja ”, określenie rzezi hugetów we Francji dokonanej na rozkaz Katarzyny Medycejskiej 24.VIII.1572. Zabito wtedy ok.30 tys. osób, także członka Rady królewskiej, protestanta admirała Coligny.
Protestantyzm, określenie wyznań reformowanych, nazwa pochodzi od protestu na sejmie Rzeszy w Spirze, w 1529r. przeciwko zakazowi propagandy luterańskiej.
Przywileje, szczególne uprawiania, w Polsce szlacheckiej zwolnienia stanowe: podatkowe, honorowe, gwarantujące nietykalność majątkową i osobistą, doprowadziły do ukształtowania się demokracji szlacheckiej.
Reformacja, ruch religijny w XVI w. dążący do wprowadzenia reform w kościele katolickim w zakresie doktryny, organizacji i obyczajów (kultu). Przybrał formę walki społ-polit., doprowadził do utworzenia nowych wyznań zwanych protestanckim.
Renesans, łac. Rinascita tj. odrodzenie, odrodzenie się w literaturze, sztuce, głn. architekturze, zainspirował witalnością starożytnych wyznań protestanckimi.
Ruch egzekucyjny, program obozu średnioszlacheckiego wysuwających postulaty ujednolicenia obowiązujących praw, reformy skarbu, sądownictwa, wojska oraz zwrotu nieprawnie trzymanych przez magnatów królewszczyzn.
„Sarmackie Ateny”, jedno z pierwszych gimnazjów, w których uczono po polsku, słynna szkoła i drukarnia ariańska w Pińczowie.
Sejm walny, najwyższy organ ustawodawczy, ukształtowany w XV w. Na rozwoju sejmu walnego wpłynęły przywileje szlacheckie i ugruntowanie się elekcyjności tronu. Od 1493 sejm walny składał się z 2 izb, senatu i izby poselskiej.
Sekularyzacja, zaświatrzenie, przyjęcie własności kościelnej, usuwanie wpływów kościoła z różnych dziedzin życia. Inaczej laicyzacja.
Senat, izba wyższa parlamentu. W dawnej Polsce w senacie zasiadali wojewodowie, kasztelani, ministrowie tj. marszałkowie, podsarbowie, kanclerze arcybiskupi i biskupi. Sesje senatu odbywały się w obecności króla.
Unia brzeska, podporządkowanie hierarchii prawosławnej na synodzie w Brześciu Litewskim w 1596r.
Unia realna, tj. połączenie państw i utworzenie ich wspólnych instytucji wewnętrznych, np. unia lubelska polsko- litewska w 1569r.
„Utopia”, tytuł książki Tomasza Morusa, oznacza stworzone w wyobraźni, „państwo idealne”, także mrzonka, nierealny pomysł.
Wojna kokosza, rozkosz anty królewski pod Lwowem, w 1537r. Pogardliwa nazwa uknuta przez magnaterię rojalistycznie prześmiewczo określającą, że szlachta zakończyła opór, kiedy zjadła wszystkie okoliczne kury.
Wojna popia, wojna polsko- krzyżacka o obsadę biskupstwa warmińskiego.
Daty;
Akt supremacji- 1534
Panowanie Henryka VIII- 1509-1547
Bitwa pod Mohaczem- 1526
Spotkanie Jagiellonów i Habsburgów i układ w Wiedniu- 1515
Hołd pruski- 10.IV.1525
Sekularyzacja Inflant- 29.XI.1561
Konstytucje Karnkowskiego- 1570
Edykt nantejski- 1598
Wojna o Inflanty- 1557-1570
Wcielenie Mazowsza do Korony- 1526
Powstanie Komisji Morskiej- 1568
Konstytucja Nihil Novi- 1505
Wojna kokosza- 1537
Bitwa pod Orszą- 7.IX.1514
Panowanie Zygmunta Starego- 1506-1548
Unia lubelska- 1569
Ostania wojna z Zakonem Krzyżackim- 1519-1521
Wojna popia- 1478-1479
Panowanie Zygmunta Augusta- 1548-1572
Sobór w Trydencie- 1545-1563
Pokój wieczysty Zygmunta Starego z Turcją- 1533
Pokój augsburski- 1555
Unia brzeska- 1596
Lata życia hetmana Jana Tarnowskiego- 1488-1561
Przekład Biblii Jakuba Wujka- 1594
Wystąpienie Lutra przeciwko sprzedaży odpustów- 31.X.15517
Sejm Rzeszy w Spirze- 1529
Lata życia Mikołaja Kopernika- 1473-1543
Lata życia Leonarda da Vinci- 1452-1519
Lata życia Michała Anioła- 1475-1564
Lata życia Rafaela Santi- 1483-1520
Lata życia Erazma z Rotterdamu- 1467-1536
W kategorii: Historia