Antyczne korzenie i rozwój kultury Odrodzenia w Europie
Twórcy renesansu, artyści florenccy XV w. byli przekonani, ze odtwarzają, odradzają sztukę antyku - stąd też nazwa stylu, który razem z humanizmem stanowił zasadniczy ruch umysłowy w Europie. Jego ojczyzną są Włochy, a ściślej - Florencja. Renesans jako styl oparty na starożytności grecko-rzymskiej był przygotowywany od dawna. Już w IX w., w czasach karolińskich pojawiła się tendencja do przywracania form antycznych, natomiast rzeźba we Włoszech zawsze opierała się na wzorach starożytnych. W I połowie XV w. florencka teoria renesasansu nie była jeszcze ustalona, a znajomość antyku była niewielka. Odkrywcze dzieła sztuki tej epoki dopiero powstawały.
Artyści i teoretycy renesansu uważali koło za formę idealną, podobnie jak wielki starożytny filozof, Pitagoras. Projektowali świątynie okrągłe lub na planie centralnym z kopułą. Stanowiło to dla nich symbol postępu i matematycznego piękna - także Kopernik wierzył, że koło i układ centralny we wszechświecie jest najdoskonalszy i i najbardziej harmonijny.
Główny prąd umysłołowy Odrodzenia, humanizm, stał w zdecydowanej opozycji do średniowiecznego teocentryzmu, któremu przeciwstawił antropocentryzm. Jego hasłem stay się słowa rzymskiego antycznego komediopisarza Terencjusza: „Homo sum - humani nihil a me alienum puto”. Humaniści odwoływali się przede wszystkim do założeń filozofii starożytnych, głównie epikureizmu i hedonizmu, które głosiły potrzebę korzystania z wszelkich przejawów życia ( carpe diem ), zaś szczęście rozumiały jako brak cierpienia.
W XIV w. rozpococzęto we Włoszech studia nad literaturą starożytnej Grecji i Rzymu, zaczęły się pojawiać publikacje i tłumaczenia wybitnych dzieł tamtego okresu. Z czasem przerodziły się one w filozoficzne badania dotyczące gramatyki, retoryki oraz poezji. Epoka renesansu była „złotym wiekiem” dla odkryć zapomnianych w średniowieczu w oryginalnych źródeł kultury antyku. Popularna stała się klasyczna łacina, naczelną zasadą ówczesnych filologów była bowiem dbałość o czystość języka oraz idea powrotu do źródeł, która nakazyzywała poznawanie dzieł w oryginale.
Na początku epoki popularność zyskał neoplatonizm, łączący poglądy głoszone przez Platona z chrześcijaństwem. Kierunek ten mówił o doskonałości natury ludzkiej, postulował wolność człowieka w kreowaniu dobra i zła, stworzył własną koncepcję poezji, rozumianą jako przejaw boskiego natchnienia poetyckiego szału ( furor poeticus ).
Kolejnym ważnym elementem światopoglądu humanistów, który swe źródła miał w antyku, jest stoicyzm. Z niego właśnie wywodzi się ę pojęcie cnoty jako narzędzia służącego opanowywaniu namiętności, zachowaniu spokoju wobec świata. Humanistyczne odkrycie antyku polegało przede wszystkim na nadaniu nowego sensu dokonaniom oraz ideom starożytnej kultury i filozofii.
Także sztuka poetycka odwoływała się do wzorców antycznych, głównie do Arystotelesa, od którego przejęto pojęcie „mimesis” - nakaz naśladowania natury w sztuce. Znalazła też zastosowanie stworzona przez Arystotelesa, zaś rozwinięta w „Liście do Pizonów” przez Horacecego teoria trzech stylów: niskiego, średniego i wzniosłego. Cyceron, Owidiusz, Wergiliusz, Horacy - byli uznani za mistrzów i niedościgniony wzór przez ówczesnych pisarzy. Ważna była znajomość reguł poetyckich i artystycznego rzemiosła - miało to prowadzić artystę do doskonałości. Takiego poetę, czerpiącego z bogatych antycznych źródeł nazywano poeta doctus. Teoretycy sztuki postulowali czystość języka i stylu, nawiązując do tradycji Cycerona, i nakazywali stosowanie charakterystycznych dla dzieł starożytnośości środków stylistycznych. Wzorowano się na Arystotelesie, tworząc opisy sztuki poetyckiej.
Rzeźba, malarstwo i architektura również inspirowane były sztuką antyku. Już jedno z pierwszych najważniejszych dzieł Odrodzenia nawiązywało wyraźnie do dawnych wzorców starożytnych mistrzów. Były nim, nazwane przez Michała Anioła „Drzwiami do Raju”, a wykonane przez Lorenzo Ghibertiego w brązie drzwi zdobiące baptysterium katedry św. Jana we Florencji. Także inni artyści renesansu bez pardonu naśladowawali antyczne rzeźby. Jednym z nich był Donatello, autor posagu Hioba, przy tworzeniu którego nie cofnął się przed studium brzydoty, w swych dziełach religijnych portretował, a nie idealizował. W Padwie spod jego dłuta wyszedł konny pomnik Gattamelaty, niewątpliwie natchniony przez pomnik Marka Aureliusza a Rzymie. Jednak najwybitniejszymi i wszechstronnie uzdolnionymi osobowościami renesansu byli: Rafael Santi, Michał Anioł i Leonardo da Vinci. Najsłynniejsze dzieło Odrodzenia, obraz pędzla da Vinciego, „MoMona Liza”, posiada wyraźne nawiązanie do antycznej sztuki, mimo ogólnej niezwykłości i zastosowanej tu przez artystę techniki sfumato. Elementem tym jest mianowicie zadziwiający i urzekający uśmiech Giocondy; nie stanowi on żadnej nowości w portretach. Występował on bowiem w starożytności greckiej, a później zaś w rzeźbach stylu hellenistycznego i rzymskiego. Miewał rozmaite znaczenia: boskości, szczęścia, miłości macierzyńskiej. Jednak tu, w obrazie Leonarda, ów konwencjonalny uśmiech pozbawiony jest wartotości mistycznych, podświadomych, symbolicznych, charakterystycznych dla pełnej metafor i alegorii sztuki średniowiecza.
Najsłynniejsze dzieło Rafaela, freski „Szkoła ateńska” namalowane w stanzach - prywatnych apartamentach papieskich w Watykanie, wyrażają swą formą i tematyką fascynację artysty antykiem i jego słynnymi osobowościami. Także inny wybitny malarz epoki renesansu podjął tematykę wykorzystaną przez Santiego w swych freskach, a był nim mianowicie Tycjan. We fresku „Szkoła ateńska” " znajdują się w centrum, na najwyższym stopniu schodów wielcy filozofowie, którzy byli głównymi wzorcami w Odrodzeniu - są to Platon i Arystoteles. Otoczeni są przez grupę myślicieli i uczonych, wśród których są również Euklides (twórca geometrii aksjomatycznej) oraz autor geocentrycznej teorii systemu planetarnego, Ptolemeusz. Uważa się, że siwy i brodaty Platon jest portretem Leonarda da Vinci, zaś filozofowi leżącemu na schodach twarzy użyczył Michał Anioł. Tematyka fresku, jego symetria i atmosfera dostotojnego spokoju składają się na dzieło będące kwintesencją renesansowego klasycyzmu.
Także Michał Anioł był twórcą wielu wspaniałych dzieł sztuki, które na trwało wpisały się do historii, a przede wszystkim do kanonu Odrodzenia. Był artystą kontrowersyjnym, o burzliwej i niespokojnej naturze, był wielkim indywidualistą, łamiącym konwencje. Jego rzeźby pełne były ekspresji, jakiegoś niepokoju, siły i brutalności. Jedną z nich jest posąg nagiego Dawida, niezwykle heroicznego i pięknego, z wyrazem p pewności siebie na twarzy. Protestowano przeciw temu dziełu, obrzucano je kamieniami, ale niemniej ustawiono je na głównym placu Florencji przed pałacem w Signorii. Jednak zdecydowanie najsłynniejszym owocem jego ogromnego talentu były freski w kaplicy Sykstyńskiej, szczególnie zaś przedstawiające „Sąd Ostateczny”. Także one wywołały spore kontrowersje, gdyż wszystkie postacie nań przedstawione, prócz Maryi, a włącznie z Jezusem, były nagie. Papież nakazał Michałowi domalowanie strojów, a gdy ten się nie e zgodził, zlecił to innemu malarzowi.
Także inny malarz epoki w swych obrazach nawiązywał do antycznej sztuki i tematyki, jego dzieła były świeckie, mitologiczne, pełne pogodnego piękna, nie bez wpływu neoplatońskiej filozofii. Był to Sandro Botticelli. Jego najsłynniejsze dzieło to „Narodziny Wenus”, obraz poetycki wypełniony wdziękiem, najpełniej odzwierciedlającym intelektualny klimat XV-wiecznej Florencji.
Twórczość renesansowa sławiła człowieczeństwo i pięiękno świata widzialnego, rezygnując ze skrajnie duchowego podejścia do sztuki, jakim charakteryzował się okres średniowiecza. Wiązało się to z „odrodzeniem świata antycznego”. Starożytni podziwiani byli za ich ogólny stosunek do życia, prawdą było także to, że wiele osiągnięć świata klasycznego przerastało to, co cywilizacji europejskiej udało się stworzyć po jego upadku. Renesans nie tylko przyswoił sobie klasyczne tematy i style, przejął również wiele klasycznych technik, np. w takich dziedzinach jak ararchitektura, budownictwo czy rzeźba.
W swoich założeniach sztuka renesansu odwoływała się do idei starożytnych, czerpała z jej źródeł literatury, malarstwa, architektury, rzeźbiarstwa, filozofii i nauki, odkryła lekceważoną w średniowieczu istną kopalnię arcydzieł antyku, hołdowała zasadom harmonii, jasności, proporcji, czystości formy rządzącym w starożytności, nawiązując jednocześnie do sztuki chrześcijańskiej.
Artyści i teoretycy renesansu uważali koło za formę idealną, podobnie jak wielki starożytny filozof, Pitagoras. Projektowali świątynie okrągłe lub na planie centralnym z kopułą. Stanowiło to dla nich symbol postępu i matematycznego piękna - także Kopernik wierzył, że koło i układ centralny we wszechświecie jest najdoskonalszy i i najbardziej harmonijny.
Główny prąd umysłołowy Odrodzenia, humanizm, stał w zdecydowanej opozycji do średniowiecznego teocentryzmu, któremu przeciwstawił antropocentryzm. Jego hasłem stay się słowa rzymskiego antycznego komediopisarza Terencjusza: „Homo sum - humani nihil a me alienum puto”. Humaniści odwoływali się przede wszystkim do założeń filozofii starożytnych, głównie epikureizmu i hedonizmu, które głosiły potrzebę korzystania z wszelkich przejawów życia ( carpe diem ), zaś szczęście rozumiały jako brak cierpienia.
W XIV w. rozpococzęto we Włoszech studia nad literaturą starożytnej Grecji i Rzymu, zaczęły się pojawiać publikacje i tłumaczenia wybitnych dzieł tamtego okresu. Z czasem przerodziły się one w filozoficzne badania dotyczące gramatyki, retoryki oraz poezji. Epoka renesansu była „złotym wiekiem” dla odkryć zapomnianych w średniowieczu w oryginalnych źródeł kultury antyku. Popularna stała się klasyczna łacina, naczelną zasadą ówczesnych filologów była bowiem dbałość o czystość języka oraz idea powrotu do źródeł, która nakazyzywała poznawanie dzieł w oryginale.
Na początku epoki popularność zyskał neoplatonizm, łączący poglądy głoszone przez Platona z chrześcijaństwem. Kierunek ten mówił o doskonałości natury ludzkiej, postulował wolność człowieka w kreowaniu dobra i zła, stworzył własną koncepcję poezji, rozumianą jako przejaw boskiego natchnienia poetyckiego szału ( furor poeticus ).
Kolejnym ważnym elementem światopoglądu humanistów, który swe źródła miał w antyku, jest stoicyzm. Z niego właśnie wywodzi się ę pojęcie cnoty jako narzędzia służącego opanowywaniu namiętności, zachowaniu spokoju wobec świata. Humanistyczne odkrycie antyku polegało przede wszystkim na nadaniu nowego sensu dokonaniom oraz ideom starożytnej kultury i filozofii.
Także sztuka poetycka odwoływała się do wzorców antycznych, głównie do Arystotelesa, od którego przejęto pojęcie „mimesis” - nakaz naśladowania natury w sztuce. Znalazła też zastosowanie stworzona przez Arystotelesa, zaś rozwinięta w „Liście do Pizonów” przez Horacecego teoria trzech stylów: niskiego, średniego i wzniosłego. Cyceron, Owidiusz, Wergiliusz, Horacy - byli uznani za mistrzów i niedościgniony wzór przez ówczesnych pisarzy. Ważna była znajomość reguł poetyckich i artystycznego rzemiosła - miało to prowadzić artystę do doskonałości. Takiego poetę, czerpiącego z bogatych antycznych źródeł nazywano poeta doctus. Teoretycy sztuki postulowali czystość języka i stylu, nawiązując do tradycji Cycerona, i nakazywali stosowanie charakterystycznych dla dzieł starożytnośości środków stylistycznych. Wzorowano się na Arystotelesie, tworząc opisy sztuki poetyckiej.
Rzeźba, malarstwo i architektura również inspirowane były sztuką antyku. Już jedno z pierwszych najważniejszych dzieł Odrodzenia nawiązywało wyraźnie do dawnych wzorców starożytnych mistrzów. Były nim, nazwane przez Michała Anioła „Drzwiami do Raju”, a wykonane przez Lorenzo Ghibertiego w brązie drzwi zdobiące baptysterium katedry św. Jana we Florencji. Także inni artyści renesansu bez pardonu naśladowawali antyczne rzeźby. Jednym z nich był Donatello, autor posagu Hioba, przy tworzeniu którego nie cofnął się przed studium brzydoty, w swych dziełach religijnych portretował, a nie idealizował. W Padwie spod jego dłuta wyszedł konny pomnik Gattamelaty, niewątpliwie natchniony przez pomnik Marka Aureliusza a Rzymie. Jednak najwybitniejszymi i wszechstronnie uzdolnionymi osobowościami renesansu byli: Rafael Santi, Michał Anioł i Leonardo da Vinci. Najsłynniejsze dzieło Odrodzenia, obraz pędzla da Vinciego, „MoMona Liza”, posiada wyraźne nawiązanie do antycznej sztuki, mimo ogólnej niezwykłości i zastosowanej tu przez artystę techniki sfumato. Elementem tym jest mianowicie zadziwiający i urzekający uśmiech Giocondy; nie stanowi on żadnej nowości w portretach. Występował on bowiem w starożytności greckiej, a później zaś w rzeźbach stylu hellenistycznego i rzymskiego. Miewał rozmaite znaczenia: boskości, szczęścia, miłości macierzyńskiej. Jednak tu, w obrazie Leonarda, ów konwencjonalny uśmiech pozbawiony jest wartotości mistycznych, podświadomych, symbolicznych, charakterystycznych dla pełnej metafor i alegorii sztuki średniowiecza.
Najsłynniejsze dzieło Rafaela, freski „Szkoła ateńska” namalowane w stanzach - prywatnych apartamentach papieskich w Watykanie, wyrażają swą formą i tematyką fascynację artysty antykiem i jego słynnymi osobowościami. Także inny wybitny malarz epoki renesansu podjął tematykę wykorzystaną przez Santiego w swych freskach, a był nim mianowicie Tycjan. We fresku „Szkoła ateńska” " znajdują się w centrum, na najwyższym stopniu schodów wielcy filozofowie, którzy byli głównymi wzorcami w Odrodzeniu - są to Platon i Arystoteles. Otoczeni są przez grupę myślicieli i uczonych, wśród których są również Euklides (twórca geometrii aksjomatycznej) oraz autor geocentrycznej teorii systemu planetarnego, Ptolemeusz. Uważa się, że siwy i brodaty Platon jest portretem Leonarda da Vinci, zaś filozofowi leżącemu na schodach twarzy użyczył Michał Anioł. Tematyka fresku, jego symetria i atmosfera dostotojnego spokoju składają się na dzieło będące kwintesencją renesansowego klasycyzmu.
Także Michał Anioł był twórcą wielu wspaniałych dzieł sztuki, które na trwało wpisały się do historii, a przede wszystkim do kanonu Odrodzenia. Był artystą kontrowersyjnym, o burzliwej i niespokojnej naturze, był wielkim indywidualistą, łamiącym konwencje. Jego rzeźby pełne były ekspresji, jakiegoś niepokoju, siły i brutalności. Jedną z nich jest posąg nagiego Dawida, niezwykle heroicznego i pięknego, z wyrazem p pewności siebie na twarzy. Protestowano przeciw temu dziełu, obrzucano je kamieniami, ale niemniej ustawiono je na głównym placu Florencji przed pałacem w Signorii. Jednak zdecydowanie najsłynniejszym owocem jego ogromnego talentu były freski w kaplicy Sykstyńskiej, szczególnie zaś przedstawiające „Sąd Ostateczny”. Także one wywołały spore kontrowersje, gdyż wszystkie postacie nań przedstawione, prócz Maryi, a włącznie z Jezusem, były nagie. Papież nakazał Michałowi domalowanie strojów, a gdy ten się nie e zgodził, zlecił to innemu malarzowi.
Także inny malarz epoki w swych obrazach nawiązywał do antycznej sztuki i tematyki, jego dzieła były świeckie, mitologiczne, pełne pogodnego piękna, nie bez wpływu neoplatońskiej filozofii. Był to Sandro Botticelli. Jego najsłynniejsze dzieło to „Narodziny Wenus”, obraz poetycki wypełniony wdziękiem, najpełniej odzwierciedlającym intelektualny klimat XV-wiecznej Florencji.
Twórczość renesansowa sławiła człowieczeństwo i pięiękno świata widzialnego, rezygnując ze skrajnie duchowego podejścia do sztuki, jakim charakteryzował się okres średniowiecza. Wiązało się to z „odrodzeniem świata antycznego”. Starożytni podziwiani byli za ich ogólny stosunek do życia, prawdą było także to, że wiele osiągnięć świata klasycznego przerastało to, co cywilizacji europejskiej udało się stworzyć po jego upadku. Renesans nie tylko przyswoił sobie klasyczne tematy i style, przejął również wiele klasycznych technik, np. w takich dziedzinach jak ararchitektura, budownictwo czy rzeźba.
W swoich założeniach sztuka renesansu odwoływała się do idei starożytnych, czerpała z jej źródeł literatury, malarstwa, architektury, rzeźbiarstwa, filozofii i nauki, odkryła lekceważoną w średniowieczu istną kopalnię arcydzieł antyku, hołdowała zasadom harmonii, jasności, proporcji, czystości formy rządzącym w starożytności, nawiązując jednocześnie do sztuki chrześcijańskiej.
W kategorii: Historia