Ostatnia wojna z Zakonem
1. Ostatnia wojna z zakonem
a.) Postanowienia II Pokoju Toruńskiego (1466r.)-polityka Zygmunta Augusta
- Polska uzyskała szeroki dostęp do morza
- Prusy Zakonne (+ Królewiec) stały się lennikiem Polski
- Po wojnie 13-letniej z Krzyżakami Polska odzyskuje Prusy Królewskie
Wielcy mistrzowie niechętnie składali hołd lenny Królom Polski zwłaszcza, że papiestwo nie uznało postanowień traktatu, więc Zakon dążył do ich obalenia. (gł. Albrecht Hohenzollern)
b.) Hołd Pruski
- 1519r.-ostatnia wojna z Zakonem
- Polska zdobywa twierdze Krzyżackie
- Po 3 latach wielki mistrz Krzyżacki prosi o rozejm
- Armaty, wroga zostały przetopione na 8 tonowy dzwon Zygmunt, symbolizujący zwycięstwo Polaków.
- Skrytykowany przez papieża i cesarza protestancki książę Prus Albrecht Hohenzollern prosi o pomoc Zygmunta Augusta
- W Krakowie 8 kwietnia 1525r. A. Hohenzollern zawiera traktat z królem Polski, a następnie (postanowienia) składa mu hołd lenny i przysięga wierności.
(układ habsbursko-jagielloński)
2. Początki demokracji szlacheckiej RP.
- szlachta otrzymywała przywileje od władców w zamian za np. udział w wojnie, poparcie dla króla.(np. przywilej Mieszwski, Koszywski)
- w 1505r. król Aleksander Jagiellończyk podpisał konstytucje Nihil novi, która rozszerzała prawa szlacheckie . Odtąd głos szlachty stał się w państwie decydujący.
b.) Pojęcia
- Sejmiki-zjazdy szlachty zwoływane, aby wybrać posłów, uchwalić podatki...
- Sejm walny- najwyższe zgromadzeni, decydujące o polityce całego państwa.(Król+senat+izba poselska)
- Senat-izba sejmu walnego w RP szlacheckiej.
- Izba poselska- izba sejmu walnego w RP szlacheckiej.(posłowie)
- Magnaci-magnateria najwyższa warstwa szlachty posiadająca wielki majątki ziemskie. Mająca dostęp do wyższych urzędów i wpływów politycznych.
- Średniowieczne rycerstwo, czyli późniejsza szlachta. Duchowieństwo, mieszczaństwo, chłopi.
- Hetman-najwyższy dowódca wojskowy
- Kanclerz-dostojnik państwowy, minister spraw zagranicznych.
c.) Sukcesy demokracji
- Ruch egzekucyjny-dążył do wyegzekwowania od magnatów (przez szlachtę) nieprawnie przez nich użytkowanych ziem z czego 1/4; oddana była dla armii (wojsk Kwarcianych)
3. Początki RP Obojga Narodów.
- układ w Krewie (1385r.)pomiędzy Polską i Litwą. (wspólny władca z rodu Jagiellonów, inne prawa, obyczaje, język-unia personalna)
- W Inflantach Gotard Kettler utworzył świeckie księstwo protestanckie (powstało z dawnych ziem Zakonu Kawalerów Mieczowych). Kettler oddał je pod opiekę Polski i Litwy. (nowe lenno Polski: Kurlandia i Semigalia, oraz Inflanty wymagały obrony przed księstwem Moskiewskim i Szwecją)
- Unia polsko-litewska w Lublinie(1569r.). Powstała RP Obojga Narodów.(unia realna)
b.) Postanowienia unii Lubelskiej:
- jedne nierozłączne państwo
- zachowano odrębny skarb, wojsko i urzędy
- granic strzegły armie koronna i litewska
- władca nosił tytuł króla polskiego i wielkiego władcy litewskiego
- ustanowiono wspólny sejm i politykę zagraniczna
- w senacie zasiadali także dostojnicy litewscy
- wspólna obrona państwa
c.) Skutki unii:
- w Koronie zamieszkiwali ludzie mówiący różnymi językami i wyznający różną religię.
- Obok siebie żyli Polacy, Rusini, Litwini, Ormianie, Tatarzy, Niemcy, Żydzi. Tolerancja była stawiana na 1 miejscu.
- Do Korony wcielono również województwa: wołyńskie, podlaskie, kijowskie, bracławskie.
4. Pierwsze wolne elekcje w RP odbyły się w 1573 roku. Ostatnim władcą z dynastii Jagiellonów był Zygmunt August. Zmarł nie pozostawiając po sobie żadnego potomka. Trzeba było wybrać nowego władcę. Na okres bezkrólewia najwyższą władzę w państwie powierzono prymasowi Jakubowi Uchańskiemu. To on jako interreks pełnił w tym czasie obowiązki króla. Aby ustalić zasady głosowania zwołano sejm konwokacyjny (szlachta brała udział w wyborach, na miejsce elekcji wybrano wieś Kamień). W 1574r. sejm elekcyjny wybrał fr. księcia Henryka Walezego. Warunkiem objęcia władzy było podpisanie: artykułu henrykowskiego -tolerancja religijna zwoływanie sejmów walnych, wolną elekcje, kontrole podatków, pakta konwenta- osobiste przyrzeczenia składane po wyborze na tron.
b.) Walezy potajemnie opuścił Polskę i ruszył do Paryża, aby objąć tam władzę. (niezrozumiały język, inne obyczaje) Panował okres bezkrólewia. Po ucieczce szlachta wybrała na króla Annę Jagiellonkę, kandydata na jej męża Stefana Batorego.
c.) Władca Księstwa Moskiewskiego Iwan Groźny rozpoczął wojnę z Litwą i zajął Inflanty. Stefan Batory był energicznym utalentowanym i władca. W rządzeniu krajem korzystał z rad znakomitego doradcy, Jana Zamoyskiego. Utworzył chłopska piechotę wybraniecką, zorganizował oddziały saperskie, sporządzał mapy. Już wkrótce wojska polskie zdobyły kilka twierdz wroga. Dzięki tym sukcesom został podpisany rozejm w Jamie Zapolskim w 1582r., dzięki czemu Polska odzyskała Inflanty.
5. Rozwój polskiej gospodarki.
a.) Dzięki II pokoju Toruńskiemu Polska odzyskała dostęp do morza (prawdziwego okna na świat). Korzystając z transportu wodnego Polska eksportowała wiele produktów do innych krajów, co polepszyło sytuację finansową w kraju.
b.) Pojęcia:
- Folwark pańszczyźniany- duże gospodarstwo szlacheckie wykorzystujące pańszczyznę lub pracę najemną.
- Pańszczyzna- obowiązek chłopów dodatkowej pracy na folwarku przez kilka dni w tygodniu, w zamian za dotychczasowe opłaty.
- Czynsz- (w Prusach Królewskich) opłata za wykorzystywanie ziemi prze chłopów.
- Kmieć- chłop mający własne gospodarstwo.
- Trójpolówka- metoda zapewniająca lepsze plony, stosowana w XVI wiecznej gospodarce, polegająca na dzieleniu pola na 3 części i w każdym roku inaczej ich wykorzystaniu.
c.) Nadmierny ucisk na kmieci, pokazywali w swoich utworach pisarze i publicyści. Dowodzili oni, że wszyscy ludzie są sobie równi. Sekretarz Zygmunta Augusta wskazywał na pożytek jaki przynosi praca każdego stanu. (szlachta-ochrania państwo przed wrogiem, mieszczanie- zajmują się handlem, chłopi- uprawiają role żywiąc ludność.)
d.) Ludność w XVI w. Żyła lepiej niż ich przodkowie. Szlachta rozbudowywała swoje dworki. Rozwijały się miasta. (Wiele okien miało już szyby.) Na stołach pojawiło się solone mięso i ryby. Ludzie nie głodowali, ale też nie żyli zdrowo. Coraz częściej chorowali, nie mieli bowiem owoców, mleka, masła.
a.) Postanowienia II Pokoju Toruńskiego (1466r.)-polityka Zygmunta Augusta
- Polska uzyskała szeroki dostęp do morza
- Prusy Zakonne (+ Królewiec) stały się lennikiem Polski
- Po wojnie 13-letniej z Krzyżakami Polska odzyskuje Prusy Królewskie
Wielcy mistrzowie niechętnie składali hołd lenny Królom Polski zwłaszcza, że papiestwo nie uznało postanowień traktatu, więc Zakon dążył do ich obalenia. (gł. Albrecht Hohenzollern)
b.) Hołd Pruski
- 1519r.-ostatnia wojna z Zakonem
- Polska zdobywa twierdze Krzyżackie
- Po 3 latach wielki mistrz Krzyżacki prosi o rozejm
- Armaty, wroga zostały przetopione na 8 tonowy dzwon Zygmunt, symbolizujący zwycięstwo Polaków.
- Skrytykowany przez papieża i cesarza protestancki książę Prus Albrecht Hohenzollern prosi o pomoc Zygmunta Augusta
- W Krakowie 8 kwietnia 1525r. A. Hohenzollern zawiera traktat z królem Polski, a następnie (postanowienia) składa mu hołd lenny i przysięga wierności.
(układ habsbursko-jagielloński)
2. Początki demokracji szlacheckiej RP.
- szlachta otrzymywała przywileje od władców w zamian za np. udział w wojnie, poparcie dla króla.(np. przywilej Mieszwski, Koszywski)
- w 1505r. król Aleksander Jagiellończyk podpisał konstytucje Nihil novi, która rozszerzała prawa szlacheckie . Odtąd głos szlachty stał się w państwie decydujący.
b.) Pojęcia
- Sejmiki-zjazdy szlachty zwoływane, aby wybrać posłów, uchwalić podatki...
- Sejm walny- najwyższe zgromadzeni, decydujące o polityce całego państwa.(Król+senat+izba poselska)
- Senat-izba sejmu walnego w RP szlacheckiej.
- Izba poselska- izba sejmu walnego w RP szlacheckiej.(posłowie)
- Magnaci-magnateria najwyższa warstwa szlachty posiadająca wielki majątki ziemskie. Mająca dostęp do wyższych urzędów i wpływów politycznych.
- Średniowieczne rycerstwo, czyli późniejsza szlachta. Duchowieństwo, mieszczaństwo, chłopi.
- Hetman-najwyższy dowódca wojskowy
- Kanclerz-dostojnik państwowy, minister spraw zagranicznych.
c.) Sukcesy demokracji
- Ruch egzekucyjny-dążył do wyegzekwowania od magnatów (przez szlachtę) nieprawnie przez nich użytkowanych ziem z czego 1/4; oddana była dla armii (wojsk Kwarcianych)
3. Początki RP Obojga Narodów.
- układ w Krewie (1385r.)pomiędzy Polską i Litwą. (wspólny władca z rodu Jagiellonów, inne prawa, obyczaje, język-unia personalna)
- W Inflantach Gotard Kettler utworzył świeckie księstwo protestanckie (powstało z dawnych ziem Zakonu Kawalerów Mieczowych). Kettler oddał je pod opiekę Polski i Litwy. (nowe lenno Polski: Kurlandia i Semigalia, oraz Inflanty wymagały obrony przed księstwem Moskiewskim i Szwecją)
- Unia polsko-litewska w Lublinie(1569r.). Powstała RP Obojga Narodów.(unia realna)
b.) Postanowienia unii Lubelskiej:
- jedne nierozłączne państwo
- zachowano odrębny skarb, wojsko i urzędy
- granic strzegły armie koronna i litewska
- władca nosił tytuł króla polskiego i wielkiego władcy litewskiego
- ustanowiono wspólny sejm i politykę zagraniczna
- w senacie zasiadali także dostojnicy litewscy
- wspólna obrona państwa
c.) Skutki unii:
- w Koronie zamieszkiwali ludzie mówiący różnymi językami i wyznający różną religię.
- Obok siebie żyli Polacy, Rusini, Litwini, Ormianie, Tatarzy, Niemcy, Żydzi. Tolerancja była stawiana na 1 miejscu.
- Do Korony wcielono również województwa: wołyńskie, podlaskie, kijowskie, bracławskie.
4. Pierwsze wolne elekcje w RP odbyły się w 1573 roku. Ostatnim władcą z dynastii Jagiellonów był Zygmunt August. Zmarł nie pozostawiając po sobie żadnego potomka. Trzeba było wybrać nowego władcę. Na okres bezkrólewia najwyższą władzę w państwie powierzono prymasowi Jakubowi Uchańskiemu. To on jako interreks pełnił w tym czasie obowiązki króla. Aby ustalić zasady głosowania zwołano sejm konwokacyjny (szlachta brała udział w wyborach, na miejsce elekcji wybrano wieś Kamień). W 1574r. sejm elekcyjny wybrał fr. księcia Henryka Walezego. Warunkiem objęcia władzy było podpisanie: artykułu henrykowskiego -tolerancja religijna zwoływanie sejmów walnych, wolną elekcje, kontrole podatków, pakta konwenta- osobiste przyrzeczenia składane po wyborze na tron.
b.) Walezy potajemnie opuścił Polskę i ruszył do Paryża, aby objąć tam władzę. (niezrozumiały język, inne obyczaje) Panował okres bezkrólewia. Po ucieczce szlachta wybrała na króla Annę Jagiellonkę, kandydata na jej męża Stefana Batorego.
c.) Władca Księstwa Moskiewskiego Iwan Groźny rozpoczął wojnę z Litwą i zajął Inflanty. Stefan Batory był energicznym utalentowanym i władca. W rządzeniu krajem korzystał z rad znakomitego doradcy, Jana Zamoyskiego. Utworzył chłopska piechotę wybraniecką, zorganizował oddziały saperskie, sporządzał mapy. Już wkrótce wojska polskie zdobyły kilka twierdz wroga. Dzięki tym sukcesom został podpisany rozejm w Jamie Zapolskim w 1582r., dzięki czemu Polska odzyskała Inflanty.
5. Rozwój polskiej gospodarki.
a.) Dzięki II pokoju Toruńskiemu Polska odzyskała dostęp do morza (prawdziwego okna na świat). Korzystając z transportu wodnego Polska eksportowała wiele produktów do innych krajów, co polepszyło sytuację finansową w kraju.
b.) Pojęcia:
- Folwark pańszczyźniany- duże gospodarstwo szlacheckie wykorzystujące pańszczyznę lub pracę najemną.
- Pańszczyzna- obowiązek chłopów dodatkowej pracy na folwarku przez kilka dni w tygodniu, w zamian za dotychczasowe opłaty.
- Czynsz- (w Prusach Królewskich) opłata za wykorzystywanie ziemi prze chłopów.
- Kmieć- chłop mający własne gospodarstwo.
- Trójpolówka- metoda zapewniająca lepsze plony, stosowana w XVI wiecznej gospodarce, polegająca na dzieleniu pola na 3 części i w każdym roku inaczej ich wykorzystaniu.
c.) Nadmierny ucisk na kmieci, pokazywali w swoich utworach pisarze i publicyści. Dowodzili oni, że wszyscy ludzie są sobie równi. Sekretarz Zygmunta Augusta wskazywał na pożytek jaki przynosi praca każdego stanu. (szlachta-ochrania państwo przed wrogiem, mieszczanie- zajmują się handlem, chłopi- uprawiają role żywiąc ludność.)
d.) Ludność w XVI w. Żyła lepiej niż ich przodkowie. Szlachta rozbudowywała swoje dworki. Rozwijały się miasta. (Wiele okien miało już szyby.) Na stołach pojawiło się solone mięso i ryby. Ludzie nie głodowali, ale też nie żyli zdrowo. Coraz częściej chorowali, nie mieli bowiem owoców, mleka, masła.
W kategorii: Historia