Atmosfera
Stratosfera
1)warstwa atmosfery ziemskiej leżąca nad troposferą; sięga do wys. 45-50km; w dolnej części temp. nie zmienia się wraz z wysokością, w górnej stopniowo wzrasta;
2) rozpościera się odpowiednio 6-8km nad biegunami oraz od 17km nad strefą międzyzwrotnikową, sięgając do ok. 50km nad pow. Ziemi. Od około 12km do 25km zaznacza się minimalna tendencja zwyżkowa temperatury, ale w zasadzie utrzymuje się tam stała temperatura -550C. W wyższych warstwach tej sfery temp. wzrasta, osiągając na wys. 50km ok. 00C. Wynika to z dokonujących się tam pod wpływem promieniowania słonecznego przemian tlenu O2 w O3 (ozon), a więc reakcji wyzwalających ciepło. Ta górna subjednostka stratosfery to ozonosfera. Jest to warstwa ochronna niezwykle ważna dla życia opartego na białku (także dla ludzi).
Troposfera-warstwa ochronna atmosfery ziemskiej od pow. Ziemi do wys. 6-18 km (6-8 nad biegunami ok.17 w strefie międzyzwrotnikowej); charakteryzuje ją spadek temp. (0,6oC na 100m, ok. 11km nad pow. temp. spada do -550C) w miarę wzrostu wysokości; zawiera ponad 99% znajdującej się w atmosferze pary wodnej; skupia 0,8 całej masy powietrza; procesy zachodzące w troposferze mają decydujący wpływ na pogodę.
Rosa
1)kropelki wody tworzące się wskutek kondensacji pary wodnej na pow. gruntu oraz na przedmiotach znajdujących się na pow. Ziemi lub w jej pobliżu; najczęściej rosa powstaje wskutek nocnego wypromieniowania ciepła i związanego z tym spadku temp. poniżej punktu rosy; rosa powstaje także, gdy ciepłe i wilgotne powietrze napływa na podłoże wychłodzone do temp. punktu rosy napływającego powietrza.
2)zbiór kropelek wody tworzących się na powierzchni gruntu, roślinach itd. wskutek kondensacji pary wodnej zawartej w atmosferze ziemskiej.
Szadź
1) krystaliczny nalot tworzy się z zamarzania przechłodzonych kropel mgieł napływającyh na wychłodzoną powierzchnię gruntu bądź przedmiotów;
2) puszysty, biały osad kryształków lodu narastający na przedmiotach znajdujących się na pow. Ziemi wskutek zamarzania przechłodzonych kropelek mgły przy zetknięciu się ich z przedmiotami o temp. niższej niż 0oC.
Wyż-obszar podwyższonego ciśnienia atm. (na mapie ujęty zamkniętymi izobarami), w którym ciśn. wzrasta ku środkowi; cyrkulacja atmosfery w wyżu ma charakter antycyklonalny.
Niż-obszar niskiego ciśn. atm. ,w którym ciśn. maleją ku środkowi; cyrkulacja atm. w niżu ma charakter cyklonalny.
Front ciepły-powstaje kiedy ciepła masa przesuwającego się powietrza napotka na swej drodze masę chłodną (ciężką), jako lżejsza wślizguje się na cięższe chłodne powietrze.
Front chłodny-powstaje gdy przemieszczająca się masa chłodnego napotka masę ciepła i wbija się pod nią; front tworzy się w miejscu kontaktu obu mas.
Fen-powstaje gdy po dwóch stronach gór wytworzą się różnice ciśnienia i dochodzi do ruchu powietrza. Po stronie wysokiego ciśn. wiatry wieją ku szczytom. Wskutek unoszenia się powietrza zachodzą w nim przemiany wilgotno-adiabatyczne. Powietrze się ochładza, dochodzi do kondensacji zawartej w nim pary, wytwarzają się chmury i pojawiają się nawet bardzo obfite opady. Po przekroczeniu wierzchołków pasm górskich powietrze opada w dół, ogrzewając się sucho adiabatycznie do temp. wyższej od występującej na tej samej wys. po przeciwnej stronie gór. Spadający z wierzchołków pasm górskich wiatr jest porywisty, ciepły i suchy.
Monsuny-to wiatry o rytmie rocznym obejmujące ogromne obszary kontynentów orza mórz. Geneza zjawiska jest taka sama, jak w przypadku bryzy. Monsuny w klasycznej postaci występują w poł. i wsch. Azji. Powstają na skutek sąsiedztwa olbrzymiego bloku kontynentalnego oraz okalających go oceanów. Latem wiatry wieją ku centrum nagrzanego lądu, niosąc ze sobą oceaniczną oceaniczną wilgoć. Zimą wysokie kontynentalne ciśn. wytwarza skierowane ku oceanowi ruchy suchego powietrza. Monsun letni ma duże znaczenie gosp. dla wielkich skupisk ludności Azji Połuniowo-Wschodniej ze względu na nawadnianie ogromnych obszarów lądu.
Bryza-wiatr powstający wskutek różnicy tempa nagrzewania i stygnięcia wody oraz lądu. W ciągu doby może 2-krotnie dochodzić do zmian układu ciśnienia w wąskiej strefie granicznej lądu i morza, a nawet lądu i dużego jeziora. Skutkiem tych zmian jest bryza dzienna - wyraźna w godzinach rannych - wiejąca w stronę lądu i bryza nocna - najwyraźniejsza w godzinach wieczornych - wiejąca w stronę zbiornika wodnego. Jest to wiatr o małej sile, ograniczonym zasięgu i rytmie dobowym. Wielkie kompleksy miejskie lub przemysłowe położone wewnątrz kontynentów też wyzwalają zjawisko podobne do bryzy. Cieplejsze od otoczenia (do kilku oC) zurbanizowane powierzchnie powodują podczas dnia obniżenie ciśn., a więc w w efekcie określony ruch powietrza ku miastu.
Pasaty-opadanie stłoczonego powietrza w obszarach międzyzwrotnikowych powoduje wzrost ciśn. Ciśnienie to jest rozładowywane zarówno w kierunku równika jak i ku większym szer. geogr. Od wysokiego ciśn. zwrotnikowego ku niskiemu ciśn. równikowemu wieje pasat. Wskutek siły Coriolisa jest on odchylany w prawo na półkuli pn. , w lewo na pd.
Największe opady
a)strefa równikowa (duża zawartość pary wodnej, istnienie silnych prądów wznoszących, konweksyjne);
b) podnóża Himalajów (najwięcej, działanie letnich monsunów i wielkiej bariery górskiej wymuszającej silne prądy wznoszące, Czerrapundżi 12-14 tys. mm rocznie, czasem powyżej 20 tys.);
c) pozostałe obszary, na których występują monsuny;
d) obszary górskie o astrefowym rozłożeniu na Ziemi;
Najmniejsze opady
a) strefy zwrotnikowe i podzwrotnikowe (20-40o szer., powszechne tu prądy zstępujące i wys. temp., poniżej 100-250mm rocznie)
b) pustynia Atacama w Chile (poniżej 10mm, najmniej na świecie, usytuowanie w strefie zwrotnikowej, położenie w cieniu Kordylierów - suchoadiabatyczne zmiany temp., wpływ zimnego Prądu Peruwiańskiego.); Zimne prądy morskie omywając wybrzeża kontynentów wodami o niskiej temp., są podobnie jak góry przyczyną odstępstw od ogólnej strefowości opadów.
Źródło:
Notatki z zajęć
1)warstwa atmosfery ziemskiej leżąca nad troposferą; sięga do wys. 45-50km; w dolnej części temp. nie zmienia się wraz z wysokością, w górnej stopniowo wzrasta;
2) rozpościera się odpowiednio 6-8km nad biegunami oraz od 17km nad strefą międzyzwrotnikową, sięgając do ok. 50km nad pow. Ziemi. Od około 12km do 25km zaznacza się minimalna tendencja zwyżkowa temperatury, ale w zasadzie utrzymuje się tam stała temperatura -550C. W wyższych warstwach tej sfery temp. wzrasta, osiągając na wys. 50km ok. 00C. Wynika to z dokonujących się tam pod wpływem promieniowania słonecznego przemian tlenu O2 w O3 (ozon), a więc reakcji wyzwalających ciepło. Ta górna subjednostka stratosfery to ozonosfera. Jest to warstwa ochronna niezwykle ważna dla życia opartego na białku (także dla ludzi).
Troposfera-warstwa ochronna atmosfery ziemskiej od pow. Ziemi do wys. 6-18 km (6-8 nad biegunami ok.17 w strefie międzyzwrotnikowej); charakteryzuje ją spadek temp. (0,6oC na 100m, ok. 11km nad pow. temp. spada do -550C) w miarę wzrostu wysokości; zawiera ponad 99% znajdującej się w atmosferze pary wodnej; skupia 0,8 całej masy powietrza; procesy zachodzące w troposferze mają decydujący wpływ na pogodę.
Rosa
1)kropelki wody tworzące się wskutek kondensacji pary wodnej na pow. gruntu oraz na przedmiotach znajdujących się na pow. Ziemi lub w jej pobliżu; najczęściej rosa powstaje wskutek nocnego wypromieniowania ciepła i związanego z tym spadku temp. poniżej punktu rosy; rosa powstaje także, gdy ciepłe i wilgotne powietrze napływa na podłoże wychłodzone do temp. punktu rosy napływającego powietrza.
2)zbiór kropelek wody tworzących się na powierzchni gruntu, roślinach itd. wskutek kondensacji pary wodnej zawartej w atmosferze ziemskiej.
Szadź
1) krystaliczny nalot tworzy się z zamarzania przechłodzonych kropel mgieł napływającyh na wychłodzoną powierzchnię gruntu bądź przedmiotów;
2) puszysty, biały osad kryształków lodu narastający na przedmiotach znajdujących się na pow. Ziemi wskutek zamarzania przechłodzonych kropelek mgły przy zetknięciu się ich z przedmiotami o temp. niższej niż 0oC.
Wyż-obszar podwyższonego ciśnienia atm. (na mapie ujęty zamkniętymi izobarami), w którym ciśn. wzrasta ku środkowi; cyrkulacja atmosfery w wyżu ma charakter antycyklonalny.
Niż-obszar niskiego ciśn. atm. ,w którym ciśn. maleją ku środkowi; cyrkulacja atm. w niżu ma charakter cyklonalny.
Front ciepły-powstaje kiedy ciepła masa przesuwającego się powietrza napotka na swej drodze masę chłodną (ciężką), jako lżejsza wślizguje się na cięższe chłodne powietrze.
Front chłodny-powstaje gdy przemieszczająca się masa chłodnego napotka masę ciepła i wbija się pod nią; front tworzy się w miejscu kontaktu obu mas.
Fen-powstaje gdy po dwóch stronach gór wytworzą się różnice ciśnienia i dochodzi do ruchu powietrza. Po stronie wysokiego ciśn. wiatry wieją ku szczytom. Wskutek unoszenia się powietrza zachodzą w nim przemiany wilgotno-adiabatyczne. Powietrze się ochładza, dochodzi do kondensacji zawartej w nim pary, wytwarzają się chmury i pojawiają się nawet bardzo obfite opady. Po przekroczeniu wierzchołków pasm górskich powietrze opada w dół, ogrzewając się sucho adiabatycznie do temp. wyższej od występującej na tej samej wys. po przeciwnej stronie gór. Spadający z wierzchołków pasm górskich wiatr jest porywisty, ciepły i suchy.
Monsuny-to wiatry o rytmie rocznym obejmujące ogromne obszary kontynentów orza mórz. Geneza zjawiska jest taka sama, jak w przypadku bryzy. Monsuny w klasycznej postaci występują w poł. i wsch. Azji. Powstają na skutek sąsiedztwa olbrzymiego bloku kontynentalnego oraz okalających go oceanów. Latem wiatry wieją ku centrum nagrzanego lądu, niosąc ze sobą oceaniczną oceaniczną wilgoć. Zimą wysokie kontynentalne ciśn. wytwarza skierowane ku oceanowi ruchy suchego powietrza. Monsun letni ma duże znaczenie gosp. dla wielkich skupisk ludności Azji Połuniowo-Wschodniej ze względu na nawadnianie ogromnych obszarów lądu.
Bryza-wiatr powstający wskutek różnicy tempa nagrzewania i stygnięcia wody oraz lądu. W ciągu doby może 2-krotnie dochodzić do zmian układu ciśnienia w wąskiej strefie granicznej lądu i morza, a nawet lądu i dużego jeziora. Skutkiem tych zmian jest bryza dzienna - wyraźna w godzinach rannych - wiejąca w stronę lądu i bryza nocna - najwyraźniejsza w godzinach wieczornych - wiejąca w stronę zbiornika wodnego. Jest to wiatr o małej sile, ograniczonym zasięgu i rytmie dobowym. Wielkie kompleksy miejskie lub przemysłowe położone wewnątrz kontynentów też wyzwalają zjawisko podobne do bryzy. Cieplejsze od otoczenia (do kilku oC) zurbanizowane powierzchnie powodują podczas dnia obniżenie ciśn., a więc w w efekcie określony ruch powietrza ku miastu.
Pasaty-opadanie stłoczonego powietrza w obszarach międzyzwrotnikowych powoduje wzrost ciśn. Ciśnienie to jest rozładowywane zarówno w kierunku równika jak i ku większym szer. geogr. Od wysokiego ciśn. zwrotnikowego ku niskiemu ciśn. równikowemu wieje pasat. Wskutek siły Coriolisa jest on odchylany w prawo na półkuli pn. , w lewo na pd.
Największe opady
a)strefa równikowa (duża zawartość pary wodnej, istnienie silnych prądów wznoszących, konweksyjne);
b) podnóża Himalajów (najwięcej, działanie letnich monsunów i wielkiej bariery górskiej wymuszającej silne prądy wznoszące, Czerrapundżi 12-14 tys. mm rocznie, czasem powyżej 20 tys.);
c) pozostałe obszary, na których występują monsuny;
d) obszary górskie o astrefowym rozłożeniu na Ziemi;
Najmniejsze opady
a) strefy zwrotnikowe i podzwrotnikowe (20-40o szer., powszechne tu prądy zstępujące i wys. temp., poniżej 100-250mm rocznie)
b) pustynia Atacama w Chile (poniżej 10mm, najmniej na świecie, usytuowanie w strefie zwrotnikowej, położenie w cieniu Kordylierów - suchoadiabatyczne zmiany temp., wpływ zimnego Prądu Peruwiańskiego.); Zimne prądy morskie omywając wybrzeża kontynentów wodami o niskiej temp., są podobnie jak góry przyczyną odstępstw od ogólnej strefowości opadów.
Źródło:
Notatki z zajęć
W kategorii: Geografia