Czeki - obrót, pojęcie, rodzaje
1. Pojęcie czeku
Czek jest dokumentem zawierającym skierowane do banku polecenie wypłacenia oznaczonej kwoty pieniężnej ze środków, którymi dysponuje wystawca. Przez ten dokument wystawca rozporządza swoimi środkami pieniężnymi, które znajdują się w banku.
Czek znajduje szerokie zastosowanie w rozliczeniach międzynarodowych i zasadniczo różni się od weksla:
– Czek nie jest narzędziem kredytowym lecz spełnia funkcje płatniczą (tzn. przy jego pomocy można regulować zobowiązania, co znaczy, że czek jest płatny za okazaniem, a nie w przyszłości)
– Aby wystawić czek należy dysponować odpowiednim pokryciem na rachunku bankowym
– Czek może być wystawiony na okaziciela co nadaje mu charakter zbliżony do surogatu pieniądza
– W razie niezapłacenia czek podlega protestowi, jednak protest nie musi być dokonywany przez notariusza co ułatwia sprawę
– Wystawienie czeku bez pokrycia na rachunku bankowym może spowodować pociągnięcie do odpowiedzialności karne, natomiast odpowiedzialność karna nie jest przewidziana, jeżeli główny dłużnik w dacie płatności weksla nie dysponuje odpowiednimi środkami na jego wykupienie
– Czek może być przenoszony na inne osoby, a więc spełnia funkcje obiegowe, ale w ograniczonym zakresie. Ze względu na charakter gotówkowy czeku banki często przyjmują od klientów czeki do zainkasowania w ich imieniu należności, jeżeli rachunek wystawcy znajduje się w innym banku.
2. Rodzaje czeków
2.1 W zależności od sposobu określenia remitenta wyróżniamy czeki:
– Imienne, tzn. takie, które zawierają imię, nazwisko remitenta(pierwszego wierzyciela uprawnionego do odbioru sumy czekowej). W tym wypadku bank przy wypłacie ma obowiązek sprawdzenia legitymacji czekowej osoby, na rzecz której czek wystawiono.
– Na okaziciela - bank jest zwolniony ze sprawdzania czy osoba, która przedkłada czek do zapłaty jest jego prawnym właścicielem z formalnego punktu widzenia.
2.2 Biorąc pod uwagę formy obrotu czekowego można wyróżnić:
– Czek zwykły, zwany również kasowym lub gotówkowym – upoważnia do podjęcia gotówki przez wystawcę lub dokonania za jego pomocą zapłaty wierzycielowi kwoty zobowiązania, którą może zainkasować gotówką. Może być przekształcony na czek rozrachunkowy
– Czek rozrachunkowy – ma ograniczony obrót. Klauzula na czeku typu: „do rozrachunku” lub „przekazać na rachunek” oznacza, że czek nie może być wypłacony w gotówce. Czek ten zabezpiecza przed podjęciem gotówki przez osobę nieupoważnioną. Ta forma czeku jest często stosowana w sklepie przy zakupie towaru.
– Czek potwierdzony – czek ten zawiera potwierdzenie trasata (osoby wymienionej w czeku, której wystawca dokumentu poleca dokonanie zapłaty) o pokryciu na koncie wystawcy. Czek ten stosujemy także wtedy, gdy chodzi o uniknięcie ryzyka przewozu gotówki do innej miejscowości niż siedziba banku, w którym wystawca czeku ma swój rachunek(nie sprawdza się stanu konta klienta). Można być zarówno czekiem kasowym jak i rozrachunkowym.
– Czek bankierski – jest wystawiany przez bank i zawiera polecenie wypłaty skierowane do innego banku na rzecz określonej osoby lub na okaziciela. Charakteryzuje się wysokim zaufaniem u trasata i jest wypłacany po sprawdzeniu autentyczności podpisów osób uprawnionych.
– Czek zakreślony – to taki czek na którym zostały zamieszczone dwie równoległe linie ukośne lub poprzecznie na frontowej stronie, ma ograniczony obieg. Wypłata następuje tylko na rzecz innego banku lub osoby wskazanej przez klienta w umowie z bankiem.
– Czek podróżniczy – emitują je renomowane banki z reguły w ustalonych nominałach. Czeki te kupują osoby, które wybierają się w podróż w celu zabezpieczenia posiadacza przed kradzieżą lub zgubieniem gotówki. Można łatwo je zamienić na gotówkę, można nimi płacić za usługi hotelowe, w restauracjach i sklepach.
– Euroczeki – stanowią odmianę czeków gwarantowanych, ich obrót jest zunifikowany co pozwala na ich zastosowanie na zasadach zbliżonych do obrotu gotówkowego
2.3 W zależności od miejsca wystawienia i płatności można wyodrębnić czeki:
– Miejscowe – płatne w tej miejscowości, w której zostały wystawione
– Zamiejscowe – można je realizować w innych miejscowościach
– Krajowe – wystawione w Polsce
– Zagraniczne – wystawione w innych krajach
3. Osoby biorące udział w obrocie czekowym:
– Wystawca dysponujący rachunkiem w banku będący głównym dłużnikiem odpowiedzialnym za realizację czeku
– Remitent, tj. pierwszy wierzyciel czekowy, który może pozostać bezimienny do czasu inkasa czek, kiedy musi pokwitować odbiór gotówki
– Trasat, tj. bank, do którego kierowane jest polecenie wypłaty gotówki
W obrocie czekowym mogą jeszcze wystąpić inne osoby takie jak: indosatariusze, indosanci a także poręczyciele. Ta osoba jest jednak rzadko spotykana, ponieważ częściej korzysta się z potwierdzenia czeku przez trasata.
4. Obrót papierami wartościowymi
Publicznym obrotem papierami wartościowymi jest ogół czynności prawnych związanych bezpośrednio z oferowaniem nabycia, nabywaniem lub innym sposobem przeniesienia praw z emitowanych w serii papierów wartościowych, dopuszczonych do publicznego obrotu decyzją Komisji Papierów Wartościowych lub z mocy prawa, w zakresie przez prawo przewidzianym oraz z zachowaniem warunków prawem określonych.
Czek jest dokumentem zawierającym skierowane do banku polecenie wypłacenia oznaczonej kwoty pieniężnej ze środków, którymi dysponuje wystawca. Przez ten dokument wystawca rozporządza swoimi środkami pieniężnymi, które znajdują się w banku.
Czek znajduje szerokie zastosowanie w rozliczeniach międzynarodowych i zasadniczo różni się od weksla:
– Czek nie jest narzędziem kredytowym lecz spełnia funkcje płatniczą (tzn. przy jego pomocy można regulować zobowiązania, co znaczy, że czek jest płatny za okazaniem, a nie w przyszłości)
– Aby wystawić czek należy dysponować odpowiednim pokryciem na rachunku bankowym
– Czek może być wystawiony na okaziciela co nadaje mu charakter zbliżony do surogatu pieniądza
– W razie niezapłacenia czek podlega protestowi, jednak protest nie musi być dokonywany przez notariusza co ułatwia sprawę
– Wystawienie czeku bez pokrycia na rachunku bankowym może spowodować pociągnięcie do odpowiedzialności karne, natomiast odpowiedzialność karna nie jest przewidziana, jeżeli główny dłużnik w dacie płatności weksla nie dysponuje odpowiednimi środkami na jego wykupienie
– Czek może być przenoszony na inne osoby, a więc spełnia funkcje obiegowe, ale w ograniczonym zakresie. Ze względu na charakter gotówkowy czeku banki często przyjmują od klientów czeki do zainkasowania w ich imieniu należności, jeżeli rachunek wystawcy znajduje się w innym banku.
2. Rodzaje czeków
2.1 W zależności od sposobu określenia remitenta wyróżniamy czeki:
– Imienne, tzn. takie, które zawierają imię, nazwisko remitenta(pierwszego wierzyciela uprawnionego do odbioru sumy czekowej). W tym wypadku bank przy wypłacie ma obowiązek sprawdzenia legitymacji czekowej osoby, na rzecz której czek wystawiono.
– Na okaziciela - bank jest zwolniony ze sprawdzania czy osoba, która przedkłada czek do zapłaty jest jego prawnym właścicielem z formalnego punktu widzenia.
2.2 Biorąc pod uwagę formy obrotu czekowego można wyróżnić:
– Czek zwykły, zwany również kasowym lub gotówkowym – upoważnia do podjęcia gotówki przez wystawcę lub dokonania za jego pomocą zapłaty wierzycielowi kwoty zobowiązania, którą może zainkasować gotówką. Może być przekształcony na czek rozrachunkowy
– Czek rozrachunkowy – ma ograniczony obrót. Klauzula na czeku typu: „do rozrachunku” lub „przekazać na rachunek” oznacza, że czek nie może być wypłacony w gotówce. Czek ten zabezpiecza przed podjęciem gotówki przez osobę nieupoważnioną. Ta forma czeku jest często stosowana w sklepie przy zakupie towaru.
– Czek potwierdzony – czek ten zawiera potwierdzenie trasata (osoby wymienionej w czeku, której wystawca dokumentu poleca dokonanie zapłaty) o pokryciu na koncie wystawcy. Czek ten stosujemy także wtedy, gdy chodzi o uniknięcie ryzyka przewozu gotówki do innej miejscowości niż siedziba banku, w którym wystawca czeku ma swój rachunek(nie sprawdza się stanu konta klienta). Można być zarówno czekiem kasowym jak i rozrachunkowym.
– Czek bankierski – jest wystawiany przez bank i zawiera polecenie wypłaty skierowane do innego banku na rzecz określonej osoby lub na okaziciela. Charakteryzuje się wysokim zaufaniem u trasata i jest wypłacany po sprawdzeniu autentyczności podpisów osób uprawnionych.
– Czek zakreślony – to taki czek na którym zostały zamieszczone dwie równoległe linie ukośne lub poprzecznie na frontowej stronie, ma ograniczony obieg. Wypłata następuje tylko na rzecz innego banku lub osoby wskazanej przez klienta w umowie z bankiem.
– Czek podróżniczy – emitują je renomowane banki z reguły w ustalonych nominałach. Czeki te kupują osoby, które wybierają się w podróż w celu zabezpieczenia posiadacza przed kradzieżą lub zgubieniem gotówki. Można łatwo je zamienić na gotówkę, można nimi płacić za usługi hotelowe, w restauracjach i sklepach.
– Euroczeki – stanowią odmianę czeków gwarantowanych, ich obrót jest zunifikowany co pozwala na ich zastosowanie na zasadach zbliżonych do obrotu gotówkowego
2.3 W zależności od miejsca wystawienia i płatności można wyodrębnić czeki:
– Miejscowe – płatne w tej miejscowości, w której zostały wystawione
– Zamiejscowe – można je realizować w innych miejscowościach
– Krajowe – wystawione w Polsce
– Zagraniczne – wystawione w innych krajach
3. Osoby biorące udział w obrocie czekowym:
– Wystawca dysponujący rachunkiem w banku będący głównym dłużnikiem odpowiedzialnym za realizację czeku
– Remitent, tj. pierwszy wierzyciel czekowy, który może pozostać bezimienny do czasu inkasa czek, kiedy musi pokwitować odbiór gotówki
– Trasat, tj. bank, do którego kierowane jest polecenie wypłaty gotówki
W obrocie czekowym mogą jeszcze wystąpić inne osoby takie jak: indosatariusze, indosanci a także poręczyciele. Ta osoba jest jednak rzadko spotykana, ponieważ częściej korzysta się z potwierdzenia czeku przez trasata.
4. Obrót papierami wartościowymi
Publicznym obrotem papierami wartościowymi jest ogół czynności prawnych związanych bezpośrednio z oferowaniem nabycia, nabywaniem lub innym sposobem przeniesienia praw z emitowanych w serii papierów wartościowych, dopuszczonych do publicznego obrotu decyzją Komisji Papierów Wartościowych lub z mocy prawa, w zakresie przez prawo przewidzianym oraz z zachowaniem warunków prawem określonych.
W kategorii: Finanse